Việt Nam đăng cai Diễn đàn Chứng khoán châu Á 2026: Giải bài toán kết nối dòng vốn quốc tế sau nâng hạng

Chưa đầy mười ngày sau khi quyết định nâng hạng của FTSE Russell có hiệu lực, Hà Nội đón Hội nghị thường niên Diễn đàn Chứng khoán châu Á (ASF AGM) lần thứ 31. Sự trùng hợp về thời điểm đưa thị trường vốn Việt Nam lên bàn thảo luận của cộng đồng tài chính khu vực, đồng thời đặt ra một câu hỏi khó hơn: làm thế nào để sự chú ý hôm nay chuyển hóa thành dòng vốn ở lại lâu dài.

Việt Nam lần đầu đăng cai ASF AGM ngay sau khi lên thị trường mới nổi thứ cấp

Từ ngày 30/9 đến 3/10/2026, Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) và Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB) đồng đăng cai ASF AGM 2026, phối hợp với Hiệp hội Các nhà kinh doanh Chứng khoán Nhật Bản (JSDA) – Ban Thư ký thường trực của ASF – và Hội đồng Quốc tế các Hiệp hội Chứng khoán (ICSA). Đây là lần đầu Việt Nam giữ vai trò nước chủ nhà, và hội nghị khai mạc đúng lúc thị trường vừa chính thức được FTSE Russell phân loại lại từ cận biên lên mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026.

Hai sự kiện vì thế bổ trợ cho nhau. Nâng hạng là sự ghi nhận của một tổ chức cung cấp chỉ số đối với những cải cách về khả năng tiếp cận thị trường, còn ASF AGM mở ra không gian đối thoại trực tiếp với các hiệp hội, định chế và thành viên thị trường khu vực – những chủ thể trực tiếp tham gia vào chuỗi phân bổ vốn. Theo ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký VBMA, hội nghị không chỉ là một sự kiện đối ngoại của các hiệp hội, mà còn tạo thêm không gian để thị trường vốn Việt Nam trao đổi kinh nghiệm, cập nhật xu hướng quốc tế và tăng cường kết nối với các tổ chức trong khu vực.

Điểm nhấn của năm nay là một diễn đàn chuyên đề riêng về Việt Nam, “Đầu tư vào Việt Nam – Vươn mình trong Kỷ nguyên mới”, diễn ra chiều 2/10. Bà Hoàng Hải Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VASB, cho biết chuyên đề được xây dựng nhằm đưa các vấn đề của thị trường Việt Nam vào chương trình nghị sự chung của diễn đàn, qua đó tăng cường trao đổi giữa các tổ chức trong nước với các định chế tài chính, hiệp hội và chuyên gia quốc tế. Theo bà, đây cũng là dấu mốc để quảng bá thị trường chứng khoán Việt Nam ra quốc tế và giới thiệu những nỗ lực cải thiện thị trường trong những năm qua.

Thời điểm ấy càng có ý nghĩa khi dòng vốn ngoại chưa đảo chiều ngay sau nâng hạng: khối ngoại vẫn bán ròng trong tuần đầu tiên thị trường được xếp vào nhóm mới nổi thứ cấp.

Những thay đổi mang tính bước ngoặt

Thay đổi đầu tiên nằm ở hạ tầng tiếp cận thị trường. Thông tư 08/2026/TT-BTC, ban hành ngày 3/2/2026, cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh qua các tổ chức môi giới toàn cầu mà không phải mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán trong nước, đồng thời điều chỉnh các quy định liên quan đến cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (NPF).

Theo FTSE Russell, văn bản này đã chính thức thiết lập khuôn khổ pháp lý bảo đảm khả năng tiếp cận thị trường qua công ty chứng khoán toàn cầu, và mô hình triển khai đã được cơ quan quản lý, công ty chứng khoán trong nước và quốc tế, ngân hàng lưu ký cùng nhà đầu tư tổ chức thống nhất.

Thay đổi thứ hai là kỷ luật trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, lĩnh vực từng khiến nhà đầu tư thận trọng sau giai đoạn biến động mạnh 2022–2023. Nghị định 200/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 5/6/2026, thay thế ba Nghị định 153/2020, 65/2022 và 08/2023, đồng thời yêu cầu nguồn vốn từ phát hành trái phiếu phải được theo dõi riêng và sử dụng đúng mục đích như đã công bố với nhà đầu tư. Vai trò đồng đăng cai của VBMA tạo điều kiện để khung pháp lý mới được đối chiếu trực tiếp với thông lệ của các thị trường trong khu vực.

Thay đổi thứ ba là vị trí của thị trường vốn trong bài toán huy động nguồn lực. Theo Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải, nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế giai đoạn 2026–2030 ước khoảng 38 triệu tỷ đồng, trong khi ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương 20%; phần còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân và các nguồn vốn quốc tế.

Riêng thị trường chứng khoán được kỳ vọng huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng trong cùng giai đoạn. Những con số đó lý giải vì sao chuyên đề Việt Nam tập trung vào hai nhóm vấn đề: các phương thức huy động vốn trong giai đoạn phát triển mới và vai trò của thị trường chứng khoán trong huy động nguồn lực cho nền kinh tế.

Khi ASF quy tụ 30 tổ chức thành viên từ 23 quốc gia và vùng lãnh thổ, cơ hội kết nối của các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, ngân hàng và doanh nghiệp Việt Nam với các định chế tài chính khu vực sẽ được mở rộng như thế nào?

Nâng hạng khiến thị trường Việt Nam được chú ý nhiều hơn, nhưng một quyết định đầu tư xuyên biên giới luôn phải đi qua cả chuỗi trung gian, từ công ty môi giới, ngân hàng lưu ký đến đơn vị nghiên cứu và tổ chức thu xếp phát hành. Kết nối thị trường, vì thế, trước hết là kết nối giữa những mắt xích này ở cả hai phía.

Lợi thế của ASF nằm ở chính cấu trúc thành viên. Được JSDA khởi xướng năm 1995, diễn đàn hiện quy tụ 30 tổ chức thành viên từ 23 quốc gia và vùng lãnh thổ khu vực châu Á – châu Đại Dương. Thành viên là các hiệp hội công ty chứng khoán và tổ chức tự quản, trong đó có ASIFMA, văn phòng châu Á – Thái Bình Dương của ICMA, các hiệp hội thị trường tài chính Australia (AFMA) và New Zealand (NZFMA); thành viên gia nhập gần nhất là Hiệp hội Các công ty chứng khoán Campuchia (CASF), từ tháng 10/2024. Bởi mỗi hiệp hội đại diện cho cả một cộng đồng định chế, một kết nối ở cấp hiệp hội có thể mở ra kênh tiếp cận tới nhiều đối tác cùng lúc.

Với thành viên thị trường trong nước, VBMA và VASB vì vậy đóng vai trò cửa ngõ. Thay vì tự xây dựng quan hệ song phương với từng định chế, các công ty có thể thông qua hai hiệp hội để tìm hiểu quy trình, thông lệ và đầu mối tại từng thị trường – lợi thế đặc biệt rõ với các công ty quy mô vừa và nhỏ. Theo VBMA và VASB, việc đăng cai cũng tạo điều kiện để các hiệp hội phát huy vai trò kết nối cộng đồng thị trường và tăng cường hợp tác quốc tế.

Mỗi nhóm thành viên có một cách tận dụng mạng lưới riêng. Công ty chứng khoán hiểu rõ hơn cách vận hành và kỳ vọng dịch vụ của các nhà môi giới toàn cầu, vốn đã trở thành đối tác trực tiếp theo mô hình tiếp cận mới. Công ty quản lý quỹ có thêm dữ liệu so sánh về ESG và sản phẩm đầu tư để trình bày thị trường Việt Nam bằng những tiêu chí quen thuộc với nhà đầu tư tổ chức. Ngân hàng có kênh trao đổi về chuẩn mực thị trường vốn nợ quốc tế, còn doanh nghiệp hưởng lợi khi câu chuyện của mình có thêm đường đến với nhà đầu tư nước ngoài.

Nâng hạng không phải đích đến cuối cùng

Nâng hạng mở cửa cho dòng vốn đi theo chỉ số, nhưng không quyết định dòng vốn ấy ở lại bao lâu. Lũy kế từ đầu năm 2026, khối ngoại đã bán ròng xấp xỉ 95.000 tỷ đồng, mức cao kỷ lục trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam. Con số này cho thấy việc được xếp vào nhóm mới nổi chưa tự động đảo chiều xu hướng của dòng vốn ngoại.

Cần phân biệt hai dòng vốn với những yêu cầu khác nhau. Dòng vốn thụ động đến theo lộ trình đã định: FTSE Russell đưa cổ phiếu Việt Nam vào bộ chỉ số qua bốn đợt, từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, với tỷ trọng lũy kế lần lượt khoảng 10%, 30%, 65% và 100%. Nguồn vốn này tương đối chắc chắn, nhưng quy mô bị giới hạn bởi tỷ trọng trong chỉ số.

Phần vốn tạo nên chiều sâu cho thị trường là vốn chủ động – những quỹ tự lựa chọn thị trường và cổ phiếu, vì thế nhạy cảm hơn nhiều với chất lượng doanh nghiệp, thanh khoản và khả năng ra vào. Giữ chân dòng vốn, xét cho cùng, là bài toán của vốn chủ động.

Với nhóm vốn này, bộ tiêu chí của MSCI cho thấy khá rõ những việc còn dang dở. Tháng 6/2026, MSCI tiếp tục chưa đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi nâng hạng và giữ nguyên toàn bộ 18 tiêu chí đánh giá, trong đó 8 tiêu chí vẫn ở mức cần cải thiện, với các nút thắt về room ngoại, công bố thông tin bằng tiếng Anh và cơ chế thanh toán. Riêng giới hạn sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75% tại nhiều ngành nghề kinh doanh có điều kiện đang ảnh hưởng tới hơn 10% giá trị vốn hóa thị trường.

Một số điểm nghẽn đã bắt đầu được tháo gỡ. Quy định mới không còn cho phép doanh nghiệp tự đặt giới hạn sở hữu nước ngoài thấp hơn mức trần pháp luật, và các công ty đại chúng phải công bố tỷ lệ sở hữu nước ngoài áp dụng trước tháng 9/2026; MSCI cho biết sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai những thay đổi này.

Theo bà Hoàng Hải Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VASB, việc được nâng hạng tạo điều kiện thuận lợi hơn để Việt Nam tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng chưa đủ để thu hút dòng vốn lớn và dài hạn. Bà cho rằng, để thu hút dòng vốn quốc tế một cách bền vững, Việt Nam cần định vị lại thị trường và nâng cao năng lực nội tại cho doanh nghiệp.

Tiếp tục nâng cao khả năng tiếp cận cho nhà đầu tư quốc tế

Về thanh khoản, hệ thống công nghệ KRX, chính thức vận hành từ tháng 5/2025, là nền tảng cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cũng như các nghiệp vụ giao dịch trong ngày, bán khống và bán chứng khoán chờ về. Năm 2026 là giai đoạn tiền vận hành CCP, trước khi cơ chế này dự kiến chính thức triển khai cho thị trường cơ sở từ quý I/2027. Các thành viên thị trường cũng đã vào cuộc: ngày 15/9/2026, Công ty Cổ phần Chứng khoán FPT (FPTS) công bố nghị quyết cổ đông thông qua phương án cung cấp dịch vụ bù trừ, thanh toán giao dịch theo cơ chế CCP.

Với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, CCP có ý nghĩa trực tiếp: khi một tổ chức trung tâm trở thành bên mua của mọi bên bán và bên bán của mọi bên mua, thanh toán được bảo đảm và rủi ro hệ thống giảm xuống. Đây cũng là lĩnh vực mà trao đổi khu vực diễn ra thường xuyên; tại Hội thảo của Nhóm các tổ chức lưu ký châu Á – Thái Bình Dương (ACG) năm 2026, các nhóm công tác đã thảo luận về lộ trình rút ngắn chu kỳ thanh toán xuống T+1.

Về sản phẩm, kế hoạch triển khai đề án nâng hạng của Bộ Tài chính giao UBCKNN phối hợp với Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) và các sở giao dịch nghiên cứu cho phép vay, cho vay chứng khoán và bán khống có kiểm soát thông qua cơ chế giao dịch chờ về và giao dịch trong ngày. Theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên VSDC, tinh thần là từng bước đưa vào vận hành những sản phẩm có thể kiểm soát được rủi ro.

Về khả năng tiếp cận thông tin, UBCKNN vừa trình Bộ Tài chính dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 96/2020/TT-BTC về công bố thông tin trên thị trường chứng khoán. Theo dự thảo, lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh được mở rộng sang công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, quỹ đại chúng và các thành viên thanh toán, với mốc dự kiến từ 1/1/2027 cho công bố định kỳ và 1/1/2028 cho công bố bất thường.

Đặt các mốc này cạnh nhau, năm 2027 nổi lên như phép thử thực sự của chặng đường sau nâng hạng: FTSE Russell hoàn tất lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào chỉ số, CCP dự kiến vận hành và nghĩa vụ công bố thông tin bằng tiếng Anh được mở rộng.

Nếu những kết nối hình thành tại Hà Nội được duy trì, Việt Nam sẽ có thêm một kênh tham chiếu để đi qua giai đoạn này, và triển vọng của thị trường sẽ được đo bằng những thay đổi nhà đầu tư cảm nhận trong từng giao dịch: thanh khoản sâu hơn, sản phẩm đa dạng hơn và thông tin dễ tiếp cận hơn.