Làm rõ cơ chế giá, tránh áp đặt chi phí bất hợp lý
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa góp ý đối với dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương xây dựng.
Về cơ chế giá, kê khai giá và giám sát cạnh tranh, VCCI nhận định việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp phù hợp với khoản 1 Điều 8 Luật Giá số 16/2023/QH15.
Tuy nhiên, để cơ chế mới vận hành hiệu quả, các quy định liên quan cần được thiết kế theo hướng minh bạch hóa quá trình hình thành giá, đồng thời bảo đảm quyền chủ động kinh doanh và tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.
Một trong những vấn đề được VCCI lưu ý là công thức xác định giá tại Điều 28. Khi thương nhân được tự xác định lợi nhuận, công thức này nên đóng vai trò làm căn cứ để doanh nghiệp kê khai, giải trình và để cơ quan quản lý giám sát quá trình hình thành giá, thay vì trở thành công cụ áp đặt mức lợi nhuận hoặc chi phí ngoài phạm vi pháp luật quy định.
VCCI kiến nghị gỡ vướng cơ chế xác định giá trong dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (Ảnh: Hữu Thắng).
VCCI cũng cho rằng yêu cầu phân tích biến động của từng yếu tố cấu thành giá so với lần điều chỉnh liền trước trong mỗi lần thay đổi giá có thể tạo gánh nặng lớn với doanh nghiệp quy mô nhỏ, nhất là khi giá được điều chỉnh thường xuyên.
Do đó, hoạt động kiểm tra cần tập trung vào tính chính xác, trung thực của dữ liệu và việc chấp hành quy định về giá, cạnh tranh. Việc giám sát phải đủ khả năng phát hiện dấu hiệu bất thường nhưng không làm mất đi quyền tự quyết định giá của thương nhân.
VCCI cũng chỉ ra sự trùng lặp giữa điểm b và điểm c khoản 2 Điều 28 về giá bán của thương nhân phân phối độc lập. Cơ quan này đề nghị cơ quan soạn thảo hợp nhất các nội dung hoặc phân định rõ phạm vi áp dụng.
Đối với địa bàn xa, quy định tại khoản 2 Điều 27 đang tạo ra sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp. Theo đó, thương nhân đầu mối được quyết định giá dựa trên chi phí thực tế, trong khi thương nhân phân phối độc lập lại bị giới hạn bởi mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn.
VCCI cho rằng cách tiếp cận này cần được xem xét lại, bởi điều kiện vận chuyển, quy mô hoạt động và chi phí của các doanh nghiệp có thể khác nhau. VCCI đề xuất chỉ áp dụng giá tối đa tại địa bàn xa trong thời gian thực hiện bình ổn giá hoặc cho phép thương nhân phân phối áp dụng cơ chế phản ánh chi phí thực tế tương tự đầu mối.
Tiếp đó, với quy định cho phép áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể khi xuất hiện dấu hiệu tăng giá bất hợp lý, VCCI đề nghị làm rõ điều kiện, thẩm quyền và trình tự thực hiện.Nếu đây là biện pháp bình ổn giá, việc áp dụng cần tuân thủ pháp luật về giá và trình tự quy định tại Điều 31, tránh hình thành cơ chế can thiệp song song dựa trên những dấu hiệu chưa được xác định rõ.
Kê khai giá cần đơn giản, tránh trùng lặp thủ tục
Bên cạnh cơ chế xác định giá, VCCI đề nghị rà soát quy định về kê khai giá tại Điều 29 nhằm giảm chi phí tuân thủ và phù hợp hơn với phương thức kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo VCCI, thương nhân phân phối thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối vẫn có quyền quyết định mức giá bán thấp hơn mức giá do đầu mối công bố và không bắt buộc phải tăng giá khi thương nhân đầu mối điều chỉnh giá lên.
Trong trường hợp thương nhân phân phối áp dụng đúng mức giá đã được đầu mối kê khai, việc yêu cầu thực hiện thêm một lần kê khai riêng có thể dẫn tới trùng lặp thủ tục.
Đặc biệt, thời hạn kê khai chậm nhất vào cuối ngày làm việc tiếp theo sau ngày giá mới có hiệu lực cũng tạo áp lực tuân thủ khi giá được điều chỉnh thường xuyên, nhất là đối với thương nhân chưa có khả năng kê khai tự động. Vì vậy, VCCI kiến nghị rà soát thời hạn này trong quan hệ với quy định chung về kê khai giá tại Nghị định số 85/2024/NĐ-CP.
VCCI đề xuất dự thảo cần đơn giản hóa thủ tục kê khai giá, tránh trùng lặp thủ tục (Ảnh: Hữu Thắng).
VCCI đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đơn giản hóa hồ sơ tính giá đối với thương nhân phân phối nhưng vẫn duy trì khả năng kiểm tra, xác minh. Mục tiêu là giảm các thủ tục lặp lại, thay vì loại bỏ công cụ giúp cơ quan quản lý phát hiện hành vi kê khai sai hoặc điều chỉnh giá không có căn cứ.
Đối với cơ chế giám sát cạnh tranh, VCCI đề nghị rà soát khoản 3 Điều 29 để bảo đảm phù hợp với Luật Cạnh tranh.
Theo VCCI, việc đưa ngưỡng thị phần kết hợp 30% vào dự thảo có thể dẫn đến cách hiểu rằng phạm vi phát hiện, xem xét và xử lý hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị thu hẹp. Vì vậy, cơ quan này kiến nghị bỏ ngưỡng thị phần kết hợp nói trên.
Cùng với đó, khái niệm “áp đặt giá bán bất hợp lý” trong dự thảo cần được làm rõ theo hướng dẫn chiếu đến hành vi tương ứng được quy định trong Luật Cạnh tranh.
Tháo gỡ vướng mắc trong quyết toán Quỹ bình ổn giá xăng dầu
Về xử lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu, VCCI cho rằng dự thảo đã xác định thời điểm chấm dứt trích lập, chi sử dụng Quỹ. Tuy nhiên, mốc chấm dứt cố định ngày 1/1/2027 có thể không trùng với ngày Nghị định có hiệu lực, trong khi thời điểm chốt số dư và phạm vi kiểm toán lại được xác định đến hết ngày liền kề trước ngày Nghị định có hiệu lực.
Nếu các mốc thời gian này khác nhau, VCCI cho rằng cần quy định rõ việc trích lập, chi sử dụng, quản lý và đối chiếu số dư trong giai đoạn chuyển tiếp.
Đối với khoản trích lập để hoàn trả tiền tạm ứng theo Nghị quyết số 69/NQ-CP, VCCI nhận định công thức giá tại Điều 28 chưa thể hiện cách xử lý khoản trích này. Dự thảo cũng chưa làm rõ mức trích, thời hạn tối đa và cơ chế công khai số dư. Vì vậy, VCCI đề nghị xác định chủ thể chịu nghĩa vụ, cơ sở tính, cách hạch toán và phương thức phản ánh khoản trích vào giá bán, tránh thu trùng hoặc áp dụng không thống nhất giữa các thương nhân.
Một vướng mắc khác nằm ở cách xác định số dư Quỹ. Theo VCCI, dự thảo quy định lựa chọn số liệu kiểm toán nếu số dư dương cao hơn số đã báo cáo, nhưng vẫn giữ số đã báo cáo nếu kết quả kiểm toán thấp hơn.
Theo đánh giá, cách xử lý này không cho phép điều chỉnh giảm nghĩa vụ theo kết quả kiểm toán độc lập, đồng thời chưa làm rõ mối quan hệ với quy định hoàn trả khi thương nhân đã nộp dư.
