Từ cây mọc dại đến nông sản trồng tập trung
Mã thầy là cây thân thảo lâu năm, thuộc họ cói, sinh trưởng tốt trong môi trường ngập nước. Trước đây, loại cây này mọc hoang phổ biến tại nhiều vùng ao hồ, đầm lầy, đồng chiêm trũng trên khắp cả nước. Với người dân nông thôn, hình ảnh những bụi mã thầy xanh um, ẩn mình dưới lớp bùn non và cho ra những củ tròn nhỏ vào cuối năm từng rất quen thuộc.
Nhận thấy giá trị ẩm thực và tiềm năng kinh tế, mã thầy dần được đưa vào canh tác. Hiện nay, loại củ này được trồng tập trung tại một số địa phương như Cao Bằng, Thái Nguyên, Lâm Đồng hay vùng Đồng Tháp Mười (tỉnh Đồng Tháp), trở thành cây trồng mang lại nguồn thu ổn định cho người dân.
Củ mã thầy có thể ăn sống sau khi gọt vỏ, mang đến cảm giác giòn tan, ngọt thanh và mát lành
Mùa thu hoạch mã thầy thường bắt đầu từ tháng 11–12 và kéo dài sang đầu năm sau, tùy điều kiện thời tiết từng vùng. Đến vụ, người trồng phải lội bùn, nhổ từng bụi cây để lấy củ. Khi được kéo lên khỏi bùn đất, mã thầy lộ ra lớp vỏ nâu đen đặc trưng, bên trong là phần ruột trắng, giòn và mọng nước.
Giòn ngọt, thanh mát, vừa ngon vừa tốt cho sức khỏe
Mã thầy có thể ăn sống sau khi gọt vỏ, mang lại cảm giác giòn tan, ngọt nhẹ và mát lành. Nhiều người ví hương vị của mã thầy giống củ đậu nhưng tinh tế hơn, ít bã, rất phù hợp để giải nhiệt trong những ngày nắng nóng.
Không chỉ ăn tươi, mã thầy còn góp mặt trong nhiều món ăn quen thuộc. Phổ biến nhất là các món chè truyền thống và chè biến tấu hiện đại. Mã thầy cũng được bọc bột làm trân châu, tạo nên phần nhân trắng giòn sần sật, ăn “đã miệng”. Ngoài ra, loại củ này còn được dùng nấu canh, hầm xương hoặc thả vào nước dùng để tạo vị ngọt thanh tự nhiên.
Không chỉ ăn tươi, mã thầy còn xuất hiện trong rất nhiều món ăn quen thuộc
Theo sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, mã thầy là thực phẩm có tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc. Trong y học cổ truyền, mã thầy được dùng hỗ trợ các chứng tiêu khát, vàng da, táo bón, kiết lỵ ra máu hay các chứng nhiệt gây sưng đỏ mắt.
Tuy nhiên, do mọc trong bùn, vỏ mã thầy có thể mang ấu trùng sán lá, vì vậy cần rửa thật sạch, chần qua nước sôi trước khi gọt vỏ và sử dụng, nhất là khi ăn sống. Những người có tỳ thận hư hàn, trẻ em hay đái dầm cũng được khuyến cáo không nên dùng nhiều.
Để đáp ứng nhu cầu thị trường, mã thầy hiện được sơ chế và đóng gói sẵn. Củ sau khi gọt vỏ, rửa sạch sẽ được hút chân không để thuận tiện bảo quản và vận chuyển.
Trên thị trường, mã thầy chưa gọt vỏ có giá dao động khoảng 35.000–50.000 đồng/kg. Với loại đã sơ chế sẵn, giá bán có thể lên tới 80.000 đồng/kg do tốn nhiều công làm sạch và đảm bảo an toàn thực phẩm.
Từ một loại cây mọc hoang ít được chú ý, mã thầy đã có hành trình “đổi đời” đáng kể. Không chỉ trở thành nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn hiện đại, loại củ này còn giúp nhiều hộ nông dân nâng cao thu nhập, đồng thời góp thêm một cái tên đáng chú ý vào bản đồ đặc sản Việt Nam.
