Lũ quét kinh hoàng ở biên giới Nepal - Trung Quốc - Ảnh cắt từ clip
Đánh giá về trận lũ quét kinh hoàng ở biên giới Nepal - Trung Quốc, trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 29-8, TS Nguyễn Ngọc Huy - chuyên gia nghiên cứu biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro thiên tai - thông tin đến nay các nghiên cứu vẫn đang thiên về nguyên nhân do sụp đổ một dòng sông băng hoặc khối băng lớn trên núi sạt xuống.
Có thể xảy ra những trận lũ quét tương tự trong tương lai
Sau khi sông băng hoặc tảng băng lớn sạt xuống đã tạo thành một con đập tạm chặn dòng sông. Khi nước tích tụ lớn dần đến mức đủ sức phá vỡ con đập tạm ấy thì nước sẽ trút xuống hạ lưu.
"Từ khi có rung chấn xảy ra đến khi có lũ quét khoảng 2 giờ 20 phút. Nghĩa là con đập tạm đã âm thầm tích nước hơn 1 giờ đồng hồ trước khi bị vỡ và trút nước xuống thung lũng" - TS Huy phân tích.
Theo TS Huy, ban đầu nguyên nhân trận lũ quét được nghi là do động đất 4,4 độ (sau khi đo lại là 5,2 độ), gây ra vỡ hồ chứa. Tuy nhiên, qua các thông số của trận động đất cho thấy tâm chấn ở độ sâu 0m.
Nghĩa là rung chấn bề mặt, nhiều khả năng do sự sụp đổ của một khối địa chất lớn trên bề mặt gây nên. Vì thế, giả thuyết do động đất gây ra đã bị loại bỏ. Tương tự, nguyên nhân do mưa lớn cũng bị loại bỏ vì trước và trong ngày xảy ra lũ quét không có mưa lớn, trời nắng to.
TS Huy cũng cho rằng khu vực đỉnh dãy Himalaya vốn tồn tại dòng sông băng và hồ băng do nhiệt độ thấp. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu làm cho toàn cầu nóng lên có thể là nguyên nhân khiến băng tan chảy.
Khi băng tan chảy thì chúng ta không thể biết được băng tan chảy bao nhiêu nếu như chỉ tới khu vực này một lần, còn những người bản địa có thể ghi nhận nhưng họ không phải là nhà khoa học hay người chịu trách nhiệm nên không biết đây là một ẩn dấu của sự nguy hiểm.
"Theo cách nhìn của cá nhân tôi, tới 2030 chứ không cần tới 2050 thì khu vực đỉnh Himalaya sẽ mất đi những tảng băng rất lớn và rất nhiều. Xu hướng này không thể chối cãi vì khoa học đã ghi nhận nhiệt độ toàn cầu tăng lên trong những năm qua, khi nhiệt độ càng tăng thì băng sẽ có khả năng tan chảy.
Do đó, trong tương lai rất gần hoàn toàn có thể xảy ra những trận lũ quét tương tự vì nhiều tảng băng bị mất kết nối với địa chất và quá trình băng tan chảy không có đủ hệ thống camera hoặc cảm biến rung chấn để ghi nhận sự tan chảy và cảnh báo" - TS Huy chia sẻ.
TS Nguyễn Ngọc Huy
Bài học nào cho chúng ta?
Từ vụ lũ quét ở biên giới Nepal - Trung Quốc, TS Huy cho biết các tính toán cho thấy vận tốc dòng sông băng sau khi vỡ đập trút xuống lên tới 180km/h, với vận tốc này thì không thể cảnh báo.
Tuy nhiên, chúng ta có thể cảnh báo nếu có dư chấn vì từ khi có dư chấn cho tới khi tích tụ đầy nước để tạo ra lũ quét có thể kéo dài tới hơn 2 giờ đồng hồ.
Vì thế, việc lắp đặt hệ thống cảnh báo sớm vẫn rất cần thiết. Nếu hệ thống cảnh báo ghi nhận được rung chấn thì có thể nhận định được khả năng hình thành đập tạm và khoảng thời gian từ khi hình thành đập tạm cho tới khi lũ quét xảy ra, từ đó có thể đưa ra cảnh báo sớm đối với người dân ở khu vực có nguy cơ, giúp giảm thiểu thiệt hại, nhất là về người.
"Bài học từ Nepal và các vụ lũ quét ở miền núi phía Bắc nước ta trong 3 năm qua cho chúng ta thấy nguy cơ rất cao xảy ra lũ quét từ các khe suối hẹp. Vì thế hệ thống cảnh báo sạt lở đất, lũ quét sớm rất cần thiết trong bối cảnh Việt Nam có địa hình dốc núi và khe suối hẹp nhiều.
Những khu vực thường xuyên có mưa lớn, khu vực núi cao, khe núi hẹp có nguy cơ bị chặn dòng do sạt lở thì cần đánh giá rủi ro và lắp đặt hệ thống cảnh báo bằng camera hoặc cảm biến rung chấn, từ đó xây dựng hệ thống cảnh báo tự động đến khu dân cư ở hạ lưu bằng còi báo động, tin nhắn, loa phát thanh" - TS Huy khuyến cáo và cho rằng như thế mới tránh được những thiệt hại đáng tiếc nếu khi có sự việc xấu xảy ra.
