Ngày 14/3/2024, Nga khởi công tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên, nối thủ đô Moskva với thành phố St. Petersburg. Tuyến đường dài 679 km, đi qua 6 khu vực, phục vụ khoảng 30 triệu người. Khi hoàn thành, dự án dự kiến rút ngắn thời gian di chuyển giữa hai thành phố từ 4 giờ xuống còn 2 giờ 15 phút.
1 tuyến đường sắt cao tốc ở Nga. Ảnh: Tổng hợpTổng vốn đầu tư của dự án ước tính 2.300 tỷ rúp, tương đương 26 tỷ USD. Tuyến đường được lên kế hoạch đưa vào khai thác năm 2028, với 14 nhà ga và tần suất chạy tàu khoảng 15 phút/chuyến.
Theo thiết kế, đoàn tàu có tốc độ khai thác mục tiêu 360 km/h, tốc độ tối đa 400 km/h. Không chỉ tăng năng lực vận tải hành khách, dự án còn là phép thử quan trọng đối với năng lực tự phát triển công nghệ đường sắt cao tốc của Nga, trong bối cảnh nước này chưa từng xây dựng một tuyến đường sắt cao tốc chuyên dụng hoàn chỉnh.
Thử nghiệm công nghệ trước khi triển khai toàn tuyến
Theo Interfax ngày 15/5/2026, Nga đang phát triển đoàn tàu cao tốc nội địa, đồng thời thử nghiệm và chứng nhận các cấu phần kỹ thuật quan trọng phục vụ dự án Moskva - St. Petersburg.
Một trong những hạng mục đáng chú ý là khu thử nghiệm Sablino - Tosno tại tỉnh Leningrad. Theo thông báo ngày 23/9/2026 của Natsproektstroy, đơn vị xây dựng đã lắp đặt 207 tấm đường ray bê tông NGP 4.0 và bắt đầu kiểm tra kết cấu đường ray dưới tải trọng của tàu Sapsan.
Hơn 1.500 cảm biến được sử dụng để theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, áp lực và chuyển động của nền đường. Hệ thống ghi đường sắt dài 118 m cũng được đưa vào thử nghiệm, cùng các giải pháp điều khiển tự động, điều khiển từ xa và chẩn đoán tình trạng thiết bị do Elteza phát triển.
Kết quả thử nghiệm sẽ giúp các đơn vị liên quan đánh giá khả năng vận hành của kết cấu đường ray, hoàn thiện giải pháp kỹ thuật trước khi áp dụng trên toàn tuyến.
Song song với việc xây dựng hạ tầng, Nga đang chế tạo đoàn tàu cao tốc tám toa tại nhà máy Ural Locomotives, với sức chứa dự kiến 454 hành khách.
Theo thông tin do Bộ Giao thông Nga cung cấp, được Interfax dẫn ngày 15/5/2026, sáu thân toa đầu tiên đã hoàn tất công đoạn hàn, trong đó bốn thân toa đã được sơn. Công nghệ hàn các tấm nhôm được phát triển nhằm giảm tiếng ồn, mức tiêu thụ năng lượng và tải trọng tác động lên hạ tầng khi tàu vận hành ở tốc độ cao.
Nga đặt mục tiêu đưa 28 đoàn tàu vào khai thác đến năm 2028, sau đó nâng tổng số lên 43 đoàn vào năm 2030. Quá trình phát triển và sản xuất tàu có sự tham gia của các doanh nghiệp trong nước, trong đó có Sinara và Ural Locomotives.
Nhà thầu chính xây dựng tuyến đường là Công ty cổ phần Dorogi i Mosty, thuộc Tập đoàn Natsproektstroy (NPS). Việc các doanh nghiệp Nga đảm nhận những hạng mục trọng yếu cho thấy nước này đang hướng tới xây dựng năng lực nội địa cho một lĩnh vực đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao.
Không phụ thuộc công nghệ Trung Quốc
Trước khi triển khai tuyến Moskva - St. Petersburg, Nga từng thảo luận với Trung Quốc về khả năng hợp tác phát triển đường sắt cao tốc, trong đó có dự án Moskva - Kazan. Theo Unthinkable Build, Trung Quốc từng bày tỏ sự quan tâm và đề nghị hỗ trợ công nghệ, kinh nghiệm xây dựng.
Với khoảng 20 năm phát triển đường sắt cao tốc, Trung Quốc sở hữu lợi thế về kinh nghiệm triển khai các dự án quy mô lớn, chi phí xây dựng và tốc độ thi công. Khả năng hợp tác giữa hai nước từng được xem xét trong bối cảnh Nga muốn tăng cường kết nối hạ tầng với các khu vực châu Á và châu Âu.
Tuy nhiên, tuyến Moskva - St. Petersburg được triển khai theo hướng các doanh nghiệp Nga đảm nhiệm những phần việc chính, từ xây dựng hạ tầng đến phát triển và sản xuất đoàn tàu. Thay vì phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, Nga đang tìm cách làm chủ các giải pháp kỹ thuật cần thiết để vận hành đường sắt ở tốc độ cao.
Theo kế hoạch, quá trình sản xuất đoàn tàu chuyên dụng do các chuyên gia Sinara phát triển được triển khai từ năm 2024, với lô 28 đoàn tàu đầu tiên dự kiến bàn giao vào năm 2028.
Định hướng này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải trong nước mà còn tạo nền tảng để Nga tích lũy kinh nghiệm, phát triển ngành công nghiệp đường sắt cao tốc và hướng tới xuất khẩu công nghệ sang các thị trường châu Á, châu Phi. Theo Bộ Giao thông Nga, dự án có thể tạo động lực cho nhiều ngành công nghiệp liên quan, từ chế tạo phương tiện đến tự động hóa và xây dựng hạ tầng.
Ứng dụng công nghệ số trong xây dựng và vận hành
Bên cạnh năng lực chế tạo tàu và xây dựng đường ray, công nghệ số cũng được xem là một trong những yếu tố hỗ trợ Nga phát triển hệ thống đường sắt cao tốc.
Theo Global Railway, Nga có thể tận dụng kinh nghiệm triển khai các giải pháp đường sắt thông minh để phục vụ dự án mới. Công nghệ thực tế ảo được ứng dụng trong quy trình giám sát hoạt động, hỗ trợ nhân viên tuyến đầu thực hiện công việc từ xa tại các cơ sở cung cấp điện, tự động hóa và cơ điện.
Các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), mô hình thông tin công trình (BIM) và dữ liệu lớn cũng được ứng dụng trong một số dịch vụ đường sắt, gồm trạm biến áp kéo kỹ thuật số, quản lý vòng đời hạ tầng, phân tích dự đoán và hệ thống làm việc di động cho nhân viên bảo trì.
Trong đó, BIM cho phép xây dựng mô hình số của công trình, hỗ trợ quản lý từ giai đoạn thiết kế, thi công đến vận hành. Với tuyến đường sắt cao tốc, công nghệ này có thể giúp mô phỏng cấu trúc công trình, phối hợp các hạng mục kỹ thuật, tối ưu hóa nguồn lực và theo dõi tiến độ. Việc cập nhật dữ liệu trên mô hình cũng giúp các bên liên quan kiểm soát những thay đổi trong quá trình triển khai, qua đó hạn chế sai sót và rủi ro.
Trong khi đó, IoT có thể hỗ trợ giám sát máy móc, thiết bị xây dựng và thu thập dữ liệu theo thời gian thực thông qua hệ thống cảm biến. Các dữ liệu này giúp đơn vị thi công theo dõi tình trạng thiết bị, phân bổ nguồn lực và cải thiện an toàn tại công trường.
Sau khi tuyến đường đi vào hoạt động, IoT còn có thể được sử dụng để giám sát tình trạng đường ray và các công trình phụ trợ, phát hiện dấu hiệu bất thường và hỗ trợ bảo trì dựa trên dữ liệu.
Với quy mô đầu tư lớn, yêu cầu kỹ thuật khắt khe và mục tiêu tự chủ công nghệ, tuyến Moskva - St. Petersburg không chỉ là dự án giao thông trọng điểm mà còn là bài kiểm tra đối với năng lực công nghiệp đường sắt của Nga. Khả năng hoàn thành hạ tầng, sản xuất đoàn tàu và bảo đảm vận hành an toàn ở tốc độ cao sẽ quyết định mức độ thành công của chiến lược này.
