Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với sức ép môi trường khổng lồ khi lượng phương tiện cá nhân liên tục tăng cao. Để hiện thực hóa mục tiêu kiểm soát khí nhà kính, chính quyền thành phố quyết định không thụ động chờ đợi sự dịch chuyển thói quen từ phía người dân. Thay vào đó, đội ngũ những người làm chính sách và điều hành bộ máy nhà nước sẽ phải trở thành nhóm khách hàng đầu tiên thay đổi phương tiện di chuyển.
Thời hạn 2030 và áp lực từ 12 triệu phương tiện trên đường phố
Tại lễ phát động phát triển giao thông bền vững diễn ra vào sáng 22/10, đại diện Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đã công bố một lộ trình mang tính bước ngoặt. Chậm nhất đến ngày 1/1/2030, toàn bộ cán bộ, công chức, viên chức đang làm việc tại các cơ quan nhà nước trên địa bàn phải chuyển đổi sang sử dụng xe năng lượng sạch. Quy định này áp dụng cho cả ô tô và xe máy cá nhân, chỉ ngoại trừ một số ít phương tiện mang tính chất đặc thù.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An chỉ ra thực trạng đáng báo động khi thành phố hiện phải gánh tới 12,82 triệu phương tiện giao thông. Trong khối tài sản di động khổng lồ này, xe máy chạy xăng chiếm đến 90%. Lượng khí xả khổng lồ từ động cơ đốt trong mỗi ngày đang dồn nén bầu không khí đô thị, tạo ra thách thức trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và làm lu mờ các nỗ lực quy hoạch đô thị xanh.
Quyết định đưa công chức vào diện bắt buộc chuyển đổi là một mũi tên trúng nhiều đích. Khi giới chức trách trực tiếp cầm lái xe thuần điện hoặc xe lai xăng điện, họ không chỉ góp phần cắt giảm bụi mịn tại chỗ mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thuyết phục người dân tin vào sự an toàn và tính khả thi của phương tiện không phát thải. Việc sử dụng phương tiện xanh về dài hạn cũng giúp chính người dùng tiết kiệm đáng kể chi phí nhiên liệu và các hạng mục bảo dưỡng định kỳ.
Hạ tầng phải đi trước, chính sách nối bước theo sau
Dù mang lại nhiều lợi ích, việc buộc hàng chục nghìn nhân sự khu vực công từ bỏ xe xăng quen thuộc không thể ngay lập tức. Rào cản lớn nhất của xe năng lượng sạch hiện nay trên thị trường vẫn là sự e ngại về quãng đường di chuyển, thời gian nạp nhiên liệu và mức giá bán ban đầu còn khá cao so với mặt bằng thu nhập chung.
Trạm sạc xe điện kết hợp tủ đổi pinĐể lộ trình này diễn ra suôn sẻ và không gây sốc cho thu nhập của cán bộ viên chức, thành phố xác định rõ nguyên tắc vận hành cốt lõi: hạ tầng đi trước, chính sách nối bước và an sinh đi cùng. Một chiếc xe điện chỉ phát huy được giá trị thực tế khi người dùng dễ dàng tìm thấy trụ bơm điện tại tầng hầm cơ quan, bãi đỗ xe công cộng hoặc ngay trong khu dân cư sinh sống.
Đại diện Sở Xây dựng thẳng thắn nhìn nhận yêu cầu chuyển đổi tiên phong phải được đặt song song với các gói hỗ trợ thiết thực. Quỹ đất và quy chuẩn xây dựng trạm sạc phải được luật hóa vào các công trình tòa nhà. Cùng với đó, các giải pháp trợ giá mua xe, ưu đãi tín dụng tiêu dùng và sự trợ lực trực tiếp từ chính các nhà sản xuất là điều kiện kiên quyết để công chức yên tâm bàn giao xe cũ, nhận về xe mới.
Cú hích để các hãng xe truyền thống thay đổi
Chủ trương rành mạch từ phía chính quyền địa phương lập tức tạo ra lực hút và áp lực cạnh tranh đối với các nhà sản xuất phương tiện. Đơn cử ngay tại sự kiện công bố lộ trình, Honda Việt Nam đã tiến hành bàn giao những chiếc xe máy điện đầu tiên cho các cán bộ thuộc Sở Xây dựng đã đăng ký mua theo diện chính sách ưu đãi.
Bên cạnh việc cung cấp phương tiện, hãng xe Nhật Bản còn phải tổ chức các đội ngũ tư vấn cá nhân hóa, hỗ trợ thủ tục đổi xe cũ lấy xe điện và vận hành thí điểm các trạm kiểm định khí thải xe máy tại địa bàn. Động thái này cho thấy các ông lớn trong ngành sản xuất xe máy chạy xăng lâu đời không thể tiếp tục đứng ngoài cuộc chuyển đổi xanh. Khi một tập khách hàng lớn, có thu nhập ổn định như giới viên chức bắt buộc phải mua xe điện, các hãng xe buộc phải rốt ráo đa dạng hóa dải sản phẩm năng lượng sạch và rót vốn đầu tư sâu hơn vào việc xây dựng hệ sinh thái trạm đổi pin.
Lộ trình trước năm 2030 dành cho công chức thực chất là một cuộc thử nghiệm quy mô lớn về năng lực đáp ứng hạ tầng đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh. Nếu bài toán này được các ban ngành và doanh nghiệp phối hợp giải quyết êm thấm, đây sẽ là tiền đề vững chắc để siêu đô thị phương Nam mạnh tay hơn trong các chính sách hạn chế xe xăng, tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng không trước mốc thời gian 2045.
