Trái đất nóng chưa từng thấy trong ít nhất 100.000 năm?

Nhiệt độ trung bình toàn cầu tháng 8/2026 lên tới 16,96°C, mức cao nhất từng ghi nhận trong tháng 8. Châu Âu vừa trải qua một mùa hè khắc nghiệt với nắng nóng, hạn hán và cháy rừng trên diện rộng.

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus (C3S), tháng 8/2026 là tháng 8 nóng nhất kể từ khi dữ liệu quan trắc hiện đại bắt đầu được ghi nhận vào năm 1940.

Nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng đạt 16,96°C, cao hơn 1,65°C so với mức trung bình của giai đoạn 1850-1900 - thời kỳ thường được sử dụng làm mốc tham chiếu trước khi quá trình công nghiệp hóa quy mô lớn làm gia tăng lượng khí nhà kính. Đáng chú ý, mức nhiệt này gần như ngang bằng kỷ lục cao nhất từng được ghi nhận vào tháng 7/2023, với chênh lệch chưa đến 0,01°C.

Dữ liệu mới nhất xác nhận tháng 8/2026 đã trở thành tháng nóng nhất từng được ghi nhận trong lịch sử khí hậu Trái Đất. Ảnh: Christopher Furlong/Getty Images.

"Chưa từng chứng kiến trong ít nhất 100.000 năm"

Samantha Burgess, thuộc Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung châu Âu (ECMWF) cho biết, mức nhiệt hiện nay đặc biệt đáng lo ngại khi đặt trong bối cảnh lịch sử khí hậu dài hạn. "Có thể nói, con người chưa từng chứng kiến nhiệt độ nóng như hiện nay trong ít nhất 100.000 năm qua", bà Burgess nhận định.

Dữ liệu trực tiếp của Copernicus chỉ bắt đầu từ năm 1940. Để nghiên cứu khí hậu trong quá khứ xa hơn, các nhà khoa học sử dụng những dấu tích tự nhiên như lõi băng, vòng cây và san hô để tái dựng nhiệt độ qua các thời kỳ. Điều này cho thấy kỷ lục nhiệt tháng 8 không phải một hiện tượng đơn lẻ, mà diễn ra trong xu hướng Trái đất nóng lên kéo dài.

Nhiệt độ toàn cầu lập kỷ lục sau một mùa hè đặc biệt nóng tại Tây Âu. Pháp, Anh và Bỉ đều ghi nhận mùa hè nóng nhất từ trước đến nay. Tại Pháp, người dân trải qua 53 ngày nắng nóng. Lượng mưa thấp hơn gần 40% so với mức bình thường, đưa mùa hè năm nay trở thành mùa hè khô hạn thứ hai tại nước này kể từ năm 1959.

Nắng nóng gây thiệt hại nặng nề

Theo Cơ quan Y tế công cộng Pháp (Santé publique France), từ ngày 17/6 đến 2/7, các đợt nắng nóng khiến nước này ghi nhận 5.764 ca tử vong vượt mức bình thường, cao hơn 36% so với mức dự kiến tại các khu vực chịu ảnh hưởng.

Trong các đợt nắng nóng từ ngày 3 đến 22/7, Pháp tiếp tục ghi nhận thêm 1.243 ca tử vong vượt mức bình thường.

Đặc biệt, nắng nóng cực đoan để lại những hậu quả ngày càng rõ nét trên nhiều khu vực. Tại Tây Âu, mùa hè vừa qua được ghi nhận là một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong lịch sử, khi cháy rừng thiêu rụi diện tích lớn, nhiều dòng sông xuống mức báo động và số ca tử vong liên quan đến nắng nóng tăng thêm hơn 32.000 trường hợp.

Bên kia Đại Tây Dương, nước Mỹ cũng trải qua một mùa hè đặc biệt khắc nghiệt, với nền nhiệt vượt qua cả những đợt nóng từng xảy ra trong thời kỳ Dust Bowl năm 1936 - một trong những thảm họa khí hậu nghiêm trọng nhất lịch sử nước này. Nhiệt độ cao làm biến dạng đường ray, hư hại mặt đường, trong khi nhu cầu cấp cứu và điều trị các bệnh liên quan đến nắng nóng tăng mạnh, gây thêm áp lực lên hệ thống y tế.

Các chuyên gia cảnh báo những kỷ lục nhiệt hiện nay có thể chưa phải đỉnh điểm. Nếu El Niño tiếp tục mạnh lên trong thời gian tới, nhiệt độ toàn cầu có thể còn bị đẩy lên những ngưỡng cao mới, làm gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Simon Stiell, người đứng đầu cơ quan khí hậu Liên Hợp Quốc, cho rằng, những kỷ lục nhiệt mới là "cái giá ngày càng tăng" của sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Theo ông, nếu các quốc gia không nhanh chóng cắt giảm mạnh lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, những đợt nắng nóng cực đoan và các thảm họa khí hậu sẽ tiếp tục gia tăng, đe dọa sức khỏe con người, hệ sinh thái và sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu.

Nắng nóng đi kèm lượng mưa thấp đang gây thiệt hại đáng kể cho nông nghiệp châu Âu. Cụ thể tại Đức, sản lượng ngũ cốc được ước tính giảm 7,3% so với cùng kỳ năm trước. Chính quyền nước này cho rằng nắng nóng và hạn hán là những nguyên nhân chính.

Mực nước tại nhiều con sông lớn cũng xuống thấp. Trong đó, sông Rhine - tuyến vận tải đường thủy quan trọng của châu Âu bị ảnh hưởng, gây khó khăn cho hoạt động vận chuyển hàng hóa.

Pháp đã công bố gói hỗ trợ khẩn cấp trị giá hơn 1 tỉ euro, tương đương khoảng 1,16 tỉ USD, dành cho nông dân trong bối cảnh hàng chục nghìn trang trại gặp khó khăn tài chính.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chung (JRC) của Ủy ban châu Âu, tính đến đầu tháng 9, hơn 647.000ha đất đã bị cháy trên toàn EU. Diện tích này gần gấp đôi mức trung bình của 20 năm qua tính đến cùng thời điểm.

Trong khi đó, các đại dương ngoài vùng cực cũng ghi nhận nhiệt độ bề mặt biển hàng tháng cao nhất từ trước đến nay, kéo dài chuỗi 3 tháng liên tiếp có nhiệt độ biển ở mức kỷ lục.

Cảnh báo từ biến đổi khí hậu

Các nhà khoa học cho rằng xu hướng nóng lên dài hạn chủ yếu bắt nguồn từ lượng khí nhà kính do con người phát thải. Những hiện tượng tự nhiên như El Niño có thể khiến nhiệt độ tăng thêm trong ngắn hạn nhưng không phải nguyên nhân của xu hướng nóng lên kéo dài.

Simon Stiell, Trưởng phái bộ khí hậu Liên Hiệp Quốc, gọi các kỷ lục nhiệt mới nhất là "cái giá ngày càng tăng của sự phụ thuộc của nhân loại vào nhiên liệu hóa thạch".

Ông cảnh báo nắng nóng cực đoan sẽ còn tiếp diễn chừng nào than đá, dầu mỏ và khí đốt vẫn tiếp tục được đốt.

Từ những cánh đồng khô hạn ở châu Âu đến các khu rừng chìm trong lửa, những kỷ lục nhiệt mới đang cho thấy biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện của tương lai. Nó đang diễn ra ngay trước mắt.

Trúc Chi (t/h Tuổi Trẻ, Sức khỏe & Đời sống, Giáo dục & Thời đại)