Nhiều gia đình chọn thuê giúp việc theo giờ - Ảnh: N.T.
Tại nghị định 283 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có quy định xử phạt về vi phạm quy định về lao động là người giúp việc gia đình.
Theo đó phạt cảnh cáo đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau: không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với lao động là người giúp việc gia đình.
Không trả tiền tàu xe đi đường khi lao động là người giúp việc gia đình thôi việc về nơi cư trú, trừ trường hợp lao động là người giúp việc gia đình chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn.
Nghị định quy định phạt tiền từ 1-3 triệu đồng với người sử dụng lao động có một trong các hành vi: không thông báo cho UBND xã, phường, đặc khu việc sử dụng lao động hoặc chấm dứt việc sử dụng lao động là người giúp việc gia đình theo quy định.
Đã bị xử phạt cảnh cáo đối với các hành vi vi phạm nêu trên nhưng lại tiếp tục vi phạm.
Nhiều ý kiến thắc mắc với trường hợp thuê người thân đến giúp việc hay thuê giúp việc theo giờ, qua các ứng dụng (app), mạng xã hội đến giúp việc mà không thông báo UBND cấp xã có bị xử phạt không?
Trường hợp nào phải thông báo với UBND cấp xã
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp (Đoàn luật sư Hà Nội) - cho hay quy định trên nghị định 283 không phải mới, mà đã đặt ra từ nghị định 12/2022 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Quy định này nhằm cụ thể hóa và bảo đảm thực thi các nghĩa vụ của người sử dụng lao động đối với lao động giúp việc gia đình theo Bộ luật Lao động.
Điều quan trọng, theo luật sư Cường, phải hiểu đúng trường hợp áp dụng của quy định này.
Ông cho hay hiện rất nhiều gia đình sử dụng dịch vụ giúp việc theo giờ thông qua các doanh nghiệp hoặc nền tảng công nghệ. Trong trường hợp này, người lao động thường ký hợp đồng với doanh nghiệp hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ, còn chủ nhà là khách hàng sử dụng dịch vụ.
Quan hệ pháp lý lúc này chủ yếu là quan hệ dân sự hoặc thương mại giữa khách hàng với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, chứ không phải quan hệ lao động trực tiếp giữa chủ nhà và người giúp việc.
Do đó, nếu chủ nhà chỉ đặt dịch vụ qua ứng dụng, thuê người đến dọn dẹp vài giờ, vệ sinh nhà cửa, chăm sóc người già, trông trẻ theo từng ca… mà người giúp việc thuộc quản lý của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, về nguyên tắc không phải là người sử dụng lao động theo quy định của Bộ luật Lao động.
Vì vậy không thuộc trường hợp phải thông báo với UBND cấp xã theo quy định này.
Ngược lại nếu chủ nhà trực tiếp tuyển dụng người giúp việc, trả lương hằng tháng, quản lý thời gian làm việc, giao việc thường xuyên và giữa hai bên hình thành quan hệ lao động phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định, trong đó có việc thông báo với chính quyền địa phương.
Cần hướng dẫn cụ thể các trường hợp thuê giúp việc phải thực hiện
Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng nếu hiểu đúng, quy định này không nhằm tạo thêm thủ tục hành chính, mà giúp quản lý tốt hơn hoạt động sử dụng lao động giúp việc gia đình - một lĩnh vực vốn khá đặc thù vì người lao động làm việc trong nơi ở của chủ sử dụng.
Việc thông báo giúp chính quyền địa phương nắm được tình hình cư trú, lao động trên địa bàn, đồng thời tạo điều kiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả người lao động - người sử dụng lao động khi phát sinh tranh chấp...
Để tránh cách hiểu rằng cứ thuê người giúp việc là phải đi khai báo, các cơ quan chức năng cần có hướng dẫn cụ thể hơn về trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ này, đặc biệt với các mô hình giúp việc theo giờ, thông qua doanh nghiệp, nền tảng số hoặc ứng dụng...
Việc tuyên truyền, giải thích rõ phạm vi áp dụng sẽ giúp người dân thực hiện đúng quy định, đồng thời tránh việc xử phạt không đúng trường hợp hoặc tạo tâm lý lo ngại không cần thiết.
Một số chuyên gia đề nghị các cơ quan chức năng nên nghiên cứu để các trường hợp thuê, chấm dứt thuê người giúp việc phải báo cho UBND cấp xã theo quy định có thể khai báo dễ dàng, thuận tiện.
Trong đó tăng cường ứng dụng công nghệ hoặc để người dân thông báo vào các nhóm Zalo lập dùng chung, từ đó giúp chính quyền địa phương nắm, quản lý.
