Ngày 9/7/2026, CTCP Masan High-Tech Materials (UPCoM: MSR) ký thỏa thuận dài hạn với GB Innovation, doanh nghiệp khai khoáng Hàn Quốc. Theo đó, tinh quặng vonfram khai thác tại Hàn Quốc sẽ được đưa sang Thái Nguyên để chế biến thành amoni paratungstat (APT) và oxit vonfram, những sản phẩm trung gian phục vụ ngành công nghiệp vonfram. MSR cho biết Hàn Quốc có tài nguyên vonfram nhưng thiếu năng lực chế biến quy mô lớn, và nhà máy tại Việt Nam sẽ đảm nhận công đoạn này.
Gần ba tháng sau, ngày 1/10/2026, The Elmet Group (Nasdaq: ELMT), doanh nghiệp vật liệu vonfram của Mỹ và là khách hàng của MSR hơn 12 năm, hoàn tất mua 4,99% cổ phần với giá 124,75 triệu USD. Hai bên đồng thời ký thỏa thuận cung ứng và gia công khoảng 1.250 tấn sản phẩm quy đổi theo vonfram trioxit (WO₃) mỗi năm trong hơn 8 năm, ước mang lại khoảng 1,5 tỷ USD doanh thu gộp theo mặt bằng giá tại thời điểm ký kết.
Một bên đưa nguyên liệu sang Việt Nam để chế biến, bên còn lại sử dụng các sản phẩm tinh luyện của MSR để sản xuất vật liệu và linh kiện chính xác phục vụ hàng không, quốc phòng, bán dẫn.
Sau hơn một thập kỷ đầu tư chế biến, MSR đang đưa Thái Nguyên trở thành một mắt xích cung ứng vonfram cho công nghiệp quốc tế. Đợt tăng giá hiện nay của APT là phép thử cho khả năng chuyển năng lực đó thành tăng trưởng dài hạn.
Vonfram là kim loại quan trọng được sử dụng trong hàng không vũ trụ, quốc phòng và sản xuất chip bán dẫn. Theo báo cáo Mineral Commodity Summaries 2026 của USGS, sản lượng vonfram khai thác toàn cầu năm 2025 ước đạt 85.000 tấn, tăng 3,7% so với năm 2024. Trung Quốc khai thác khoảng 67.000 tấn, tương đương gần 79%. Việt Nam đứng thứ hai với khoảng 3.000 tấn, chiếm 3,5% sản lượng toàn cầu, xếp trên Kazakhstan, Nga và Triều Tiên.
Nguồn cung tập trung tại Trung Quốc trở thành vấn đề được nhiều quốc gia quan tâm khi nước này siết kiểm soát xuất khẩu. Ngày 4/2/2025, Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan Trung Quốc ban hành Thông báo số 10/2025, yêu cầu cấp phép xuất khẩu đối với một số sản phẩm vonfram, trong đó có APT.
Trung Quốc đã chuyển từ nước xuất khẩu ròng vonfram sang nhập khẩu ròng nguyên liệu. Trong hai tháng đầu năm 2026, nước này không ghi nhận lô APT xuất khẩu nào, còn xuất khẩu oxit vonfram giảm 87,9% so với cùng kỳ.
Sau thông báo của Trung Quốc, giá vonfram đã tăng mạnh. Theo dữ liệu Fastmarkets được MSR công bố, giá APT bình quân từ 358 USD/mtu trong quý 1/2025 lên 3.129 USD/mtu trong quý 3/2026, cao gần gấp 9 lần.
Trong bức tranh rộng hơn, theo báo cáo công bố ngày 28/4/2026 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), các biện pháp hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô quan trọng đã tăng gấp 5 lần trong giai đoạn 2009–2024. Những biện pháp này bao gồm thuế xuất khẩu, yêu cầu cấp phép, hạn ngạch và lệnh cấm, được các quốc gia áp dụng với nhiều mục tiêu như thúc đẩy chế biến trong nước, thu hút đầu tư, tăng nguồn thu ngân sách hoặc bảo vệ môi trường.
Báo cáo của OECD
Ví dụ như Indonesia với lệnh cấm xuất khẩu quặng niken có hiệu lực từ đầu năm 2020, gắn với chính sách phát triển ngành luyện kim trong nước. Tại Việt Nam, theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đất hiếm được xếp là khoáng sản chiến lược đặc biệt; mọi hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến chỉ thực hiện khi được Nhà nước cho phép và không được xuất khẩu thô.
Ở phía các nước nhập khẩu, Mỹ công bố chương trình dự trữ khoáng sản chiến lược Project Vault quy mô gần 12 tỷ, trong khi Ủy ban châu Âu thúc đẩy cơ chế phối hợp mua và dự trữ nguyên liệu thô quan trọng. Những chính sách này phản ánh việc khả năng tiếp cận khoáng sản đang trở thành vấn đề quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp.
Tuy nhiên, sở hữu mỏ vonfram chưa đồng nghĩa có khả năng cung ứng các sản phẩm phục vụ sản xuất công nghiệp. Tinh quặng khai thác phải trải qua xử lý hóa học và tinh luyện để tạo thành APT, oxit vonfram, trước khi tiếp tục được chế biến thành bột kim loại, hợp kim và vật liệu chuyên dụng. Theo Masan, nhiều quốc gia ngoài Trung Quốc có tài nguyên vonfram nhưng còn hạn chế về năng lực tinh luyện quy mô công nghiệp.
Lâu nay, ngành khai khoáng Việt Nam thường được nhắc đến ở khâu khai thác hơn là chế biến sâu. Báo cáo quản lý khoáng sản năm 2024 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dẫn đánh giá của Bộ Công an, cho biết hoạt động trong nước vẫn chủ yếu khai thác thô.
Trong nhiều năm, bài toán của ngành khoáng sản Việt Nam không chỉ là tìm kiếm và khai thác tài nguyên, mà còn là nâng tỷ lệ chế biến sâu.
Khai thác tại mỏ Núi Pháo
Quyết định 334/QĐ-TTg ngày 1/4/2023 về Chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm 2030, tầm nhìn 2045 định hướng đối với các loại khoáng sản có quy mô, trữ lượng lớn, tập trung, dự án khai thác mỏ phải gắn với dự án chế biến sâu. Chiến lược cũng đặt nguyên tắc ưu tiên cung cấp nguyên liệu cho nhu cầu trong nước và chỉ xuất khẩu khoáng sản đã qua chế biến đạt tiêu chuẩn theo quy định.
Trong hơn một thập kỷ qua, Tập đoàn Masan đã đầu tư phát triển Masan High-Tech Materials (UPCoM: MSR), từng bước xây dựng một trong những hệ thống khai thác và chế biến vonfram lớn nhất ngoài Trung Quốc.
Năm 2010, MSR, khi đó mang tên CTCP Tài nguyên Masan (Masan Resources), tham gia đầu tư mỏ đa kim Núi Pháo. Dự án bắt đầu sản xuất thương mại từ tháng 3/2014, khai thác vonfram cùng các khoáng sản như florit, đồng và bismut.
Để phát triển hoạt động chế biến sâu, MSR hợp tác với H.C. Starck của Đức xây dựng nhà máy hóa chất vonfram, đi vào hoạt động năm 2015. Năm 2018, MSR chi 29,1 triệu USD mua lại 49% vốn còn lại của đối tác, sở hữu toàn bộ liên doanh và đổi tên thành Công ty TNHH Vonfram Masan (MTC).
Năm 2020, MSR tiếp tục mua lại mảng kinh doanh vonfram toàn cầu của H.C. Starck, trước khi chuyển nhượng H.C. Starck Holding cho Mitsubishi Materials Corporation của Nhật Bản với giá 134,5 triệu USD vào tháng 12/2024. Theo thỏa thuận ký kèm thương vụ, H.C. Starck tiếp tục bao tiêu APT và oxit vonfram của MSR trong dài hạn.
Sau các thương vụ này, MSR duy trì hệ thống khai thác và tinh luyện tại Việt Nam, cung cấp sản phẩm trung gian cho các đối tác thực hiện những công đoạn sản xuất vật liệu tiếp theo.
Theo công ty, tổng vốn đầu tư vào khai thác và chế biến đã vượt quá 700 triệu USD, tập trung vào phát triển mỏ đa kim loại Núi Pháo ở Thái Nguyên và hệ thống nhà máy chế biến sâu.
Masan Tungsten Chemicals (MTC) có công suất chế biến hóa chất vonfram khoảng 9.345 tấn mỗi năm. Điều này cho phép MSR sản xuất các sản phẩm vonfram đã qua chế biến cho nhiều ngành công nghiệp và công nghệ cao, thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô. Theo công ty, hệ thống này hiện chiếm khoảng 21% nguồn cung vonfram bên ngoài Trung Quốc.
Bên cạnh quặng khai thác tại Núi Pháo, nhà máy của MSR hiện tiếp nhận tinh quặng từ mạng lưới hơn 20 nhà cung cấp và đối tác khai khoáng. Hệ thống này cho phép doanh nghiệp chế biến nguyên liệu từ nhiều nguồn thành các sản phẩm hóa chất vonfram tại Việt Nam. Thỏa thuận với GB Innovation tiếp tục mở rộng mạng lưới nguyên liệu, trong khi hợp đồng với Elmet bảo đảm đầu ra dài hạn cho một phần sản phẩm tinh luyện.
Sau một thời gian dài tập trung vào xây dựng năng lực khai thác và chế biến, kết quả kinh doanh của MSR tăng mạnh trong năm 2026.
Trong quý 3/2026, doanh nghiệp đạt doanh thu thuần 14.557 tỷ đồng, tăng 613% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 2.148 tỷ đồng, gấp 416 lần quý 3/2025 và là mức lợi nhuận quý cao nhất từ khi hoạt động.
Lũy kế 9 tháng đầu năm 2026, MSR đạt doanh thu thuần 25.687 tỷ đồng, tăng 409% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 4.350 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lỗ 211 tỷ đồng. Riêng mảng vonfram đóng góp 23.965 tỷ đồng, tăng 748% và chiếm khoảng 93% doanh thu thuần.
Sản lượng vonfram chứa trong sản phẩm đầu ra quý 3/2026 đạt 1.786 tấn, tăng 55% so với cùng kỳ, nhờ lượng tinh quặng thu mua từ bên ngoài tăng 78%. Đây là một trong những yếu tố cho thấy hoạt động tinh luyện đang được mở rộng dựa trên cả nguồn nguyên liệu tự khai thác và thu mua từ các nhà cung cấp khác.
MSR dự kiến phát hành thêm khoảng 5% vốn để đầu tư cho khai thác và chế biến sâu, đồng thời đặt mục tiêu nộp hồ sơ niêm yết trên HOSE trong năm 2027.
Về nguồn tài nguyên dài hạn, theo Quy hoạch khoáng sản quốc gia được MSR dẫn trong công bố ngày 22/6/2026, hai khu vực Núi Pháo mở rộng và Núi Chiếm có tổng tài nguyên tiềm năng khoảng 115 triệu tấn quặng vonfram đa kim. Với công suất khai thác được cấp phép khoảng 3,5 triệu tấn quặng mỗi năm, doanh nghiệp ước tính nguồn này có thể hỗ trợ thêm 20–30 năm hoạt động nếu được phát triển theo kế hoạch.
Trong khi đó, MSR đang xem xét nâng công suất sản xuất oxit vonfram lên 10.000 tấn WO₃ mỗi năm, có thể mở rộng lên 12.000 tấn tùy điều kiện triển khai. Doanh nghiệp cũng định hướng phát triển công nghệ sản xuất bột kim loại và tái chế cùng các đối tác quốc tế.
Ra đời từ năm 2021, FChoice là bảng bình chọn thường niên do CafeF tổ chức. Đây không chỉ là một cuộc bình chọn thông thường mà là "bản đồ thành tựu" phản chiếu những câu chuyện kinh doanh đột phá, có sức tác động sâu rộng đến nền kinh tế quốc gia. Năm 2026, FChoice Awards đã chính thức quay trở lại với thông điệp "Tăng trưởng vượt bậc – Ghi dấu toàn cầu" với 5 nhóm hạng mục lớn.
Cổng đề cử FChoice Awards 2026 đã chính thức mở. Hãy GỬI ĐỀ CỬ ngay hôm nay để những thành tựu xứng đáng được ghi dấu trên “bản đồ vinh danh”.
