Sau nâng hạng, chứng khoán Việt cần gì để giữ dòng vốn quốc tế?

Nâng hạng mới là điều kiện cần

Việt Nam lần đầu đăng cai Diễn đàn Chứng khoán châu Á (ASF) trong thời điểm thị trường chứng khoán vừa được nâng hạng lên thị trường mới nổi. Sự trùng hợp này, theo bà Hoàng Hải Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB), mang ý nghĩa đặc biệt khi các hiệp hội thành viên có cơ hội nhìn sâu hơn vào thị trường Việt Nam trong bức tranh thị trường vốn khu vực.

Bên cạnh những phiên thảo luận chung, phía Việt Nam đã đề xuất và được Ban Thư ký ASF đồng thuận tổ chức riêng một chuyên đề về Việt Nam. Phiên này tập trung vào hai nội dung: phương thức huy động vốn cho nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới và tự nâng hạng thị trường để trở thành trụ cột cho nền kinh tế.

Nhìn từ câu chuyện nâng hạng, bà Hoàng Hải Anh cho rằng đây là dấu hiệu tích cực, phản ánh những nỗ lực cải cách hạ tầng thị trường và đa dạng hóa sản phẩm. Về bản chất, Việt Nam đang giải một bài toán chiến lược là làm cho thị trường tiếp cận gần hơn với nhà đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, cải thiện hạ tầng mới chỉ là điều kiện cần. Muốn phát triển thị trường chứng khoán bền vững cần một chiến lược tổng thể, trong đó câu hỏi quan trọng là thị trường Việt Nam sẽ được định vị như thế nào.

Từ kinh nghiệm các thị trường trong khu vực được bà Hải Anh dẫn lại, Singapore định vị vai trò cửa ngõ của dòng vốn quốc tế vào châu Á, Malaysia phát triển lợi thế đối với dòng vốn Hồi giáo, trong khi Thái Lan hướng đến một thị trường có thanh khoản cao. Từ mục tiêu và lợi thế lựa chọn, mỗi thị trường xây dựng các giải pháp phát triển tương ứng.

Với Việt Nam, sau bước tiến về hạ tầng và thể chế, một vấn đề được đại diện VASB đặc biệt nhấn mạnh là chất lượng doanh nghiệp. Bà Hải Anh ví hạ tầng giao dịch như biển báo giao thông, còn chất lượng doanh nghiệp mới là phương tiện tham gia giao thông. Vì vậy, nâng cao năng lực và chất lượng quản trị doanh nghiệp sẽ là một trong những vấn đề cốt lõi được đưa ra thảo luận.

Những kinh nghiệm từ Nhật Bản trong kiên trì phát triển nội lực doanh nghiệp hay chương trình nâng cao quản trị doanh nghiệp của Hàn Quốc cũng được đặt ra để trao đổi. Theo VASB, chuyên đề riêng về Việt Nam đã nhận được sự ủng hộ của các hiệp hội chứng khoán trong khu vực và một số tổ chức quốc tế tham dự diễn đàn.

Câu chuyện thu hút vốn cũng không dừng ở thị trường cổ phiếu. Ông Phạm Phú Khôi, đại diện Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho rằng, tác động trực tiếp trước tiên của việc nâng hạng thuộc về thị trường cổ phiếu. Theo các mức dự báo được ông dẫn tại họp báo, dòng vốn từ các quỹ đầu tư thụ động mua theo chỉ số vào Việt Nam có thể khoảng 1,2-1,5 tỷ USD, trong khi một số phân tích đưa ra con số khoảng 2 tỷ USD.

Điều VBMA kỳ vọng xa hơn là hiệu ứng này có thể lan tỏa sang thị trường trái phiếu. Hiện sự tham gia của nhà đầu tư quốc tế vào trái phiếu Việt Nam còn hạn chế. Theo ông Khôi, bước tiếp theo cần hướng tới nâng hạng tín nhiệm của Việt Nam cũng như cải thiện định hạng tín nhiệm của các doanh nghiệp phát hành.

Ông dẫn các mức xếp hạng tín nhiệm quốc gia hiện tại và cho rằng nhiều nhà đầu tư trái phiếu quốc tế tham chiếu đánh giá của các tổ chức xếp hạng, trong đó tiêu chí đầu tư của họ có thể yêu cầu ít nhất hai tổ chức xếp hạng ở mức đầu tư. Từ đó, nâng hạng tín nhiệm được nhìn nhận như một điều kiện quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn trái phiếu quốc tế.

Muốn hút vốn dài hạn, phải chuẩn bị nội lực

Cơ hội dòng vốn xuất hiện trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu còn nhiều biến động. Trả lời câu hỏi về xu hướng dịch chuyển vốn, ông Phạm Phú Khôi cho rằng, những diễn biến quốc tế thời gian qua đã tác động trực tiếp tới lãi suất và dòng tiền toàn cầu, qua đó đặt ra thách thức đối với thị trường trái phiếu và khả năng huy động vốn quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, thông điệp được đại diện VBMA nhấn mạnh không phải chờ điều kiện bên ngoài thuận lợi, mà là chuẩn bị nội lực. Theo ông Khôi, Việt Nam cần nâng cao xếp hạng tín nhiệm quốc gia và định hạng tín nhiệm doanh nghiệp để sẵn sàng tận dụng dòng vốn khi điều kiện thị trường quốc tế thuận lợi hơn.

Từ góc nhìn thị trường chứng khoán, bà Hoàng Hải Anh cho rằng, những biến động toàn cầu cũng tạo ra cơ hội cho các thị trường đang phát triển. Nhưng để trở thành điểm đến của dòng vốn, Việt Nam phải thể hiện được sự an toàn, ổn định và tiềm năng tăng trưởng.

Quan trọng hơn, bài toán vốn không thể chỉ dựa vào nguồn lực bên ngoài. Theo bà Hải Anh, song song với thu hút vốn ngoại, việc khơi thông nội lực trong nước có ý nghĩa rất lớn. Bà dẫn kinh nghiệm Nhật Bản với chương trình tài khoản đầu tư cá nhân NISA nhằm dịch chuyển tiền từ tiết kiệm sang đầu tư và cho rằng Việt Nam cũng cần những giải pháp chiến lược đồng bộ. ESG, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được nhìn nhận là những yếu tố sẽ tác động đến xu hướng dòng vốn trong thời gian tới.

Chính vì vậy, chương trình ASF 31 dành một phần đáng kể cho những vấn đề đang định hình lại thị trường vốn. Một phiên tập trung vào hài hòa hóa tiêu chuẩn ESG và mở rộng tài chính xanh, với trọng tâm được phía Việt Nam đề xuất là tăng sự hài hòa giữa tiêu chuẩn của các quốc gia và chuẩn mực quốc tế.

Một phiên khác bàn về rủi ro công nghệ, quản lý tuân thủ và ứng dụng AI trong ngành tài chính, với sự tham gia của đại diện các thị trường và tổ chức quốc tế. Các đại biểu từng quốc gia cũng trình bày báo cáo thị trường để chia sẻ kinh nghiệm, bao gồm cả những bài học thành công và chưa thành công.

Áp lực huy động nguồn lực cho nền kinh tế càng làm rõ vai trò của thị trường vốn. Trả lời câu hỏi liên quan mục tiêu huy động 38 triệu tỷ đồng được phóng viên nêu tại họp báo, ông Phạm Phú Khôi cho biết, phân tích của VBMA cho thấy tồn tại khoảng cách lớn giữa vốn ngân sách, tín dụng ngân hàng hiện tại với nhu cầu thực tế.

Để bù đắp khoảng cách này, ông Khôi đề cập ba hướng. Thứ nhất là tăng khả năng tiếp cận vốn vay và phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp; trong đó nâng hạng tín nhiệm quốc gia và tín nhiệm doanh nghiệp được xem là ưu tiên để giảm chi phí vốn và kéo dài kỳ hạn.

Thứ hai là tiếp tục cổ phần hóa, IPO và thoái vốn nhà nước tại những doanh nghiệp có giá trị để tạo nguồn vốn đầu tư phát triển. Thứ ba là khơi thông nguồn lực tài sản trong dân, đưa những dòng tiền đang nằm trong các loại tài sản vào nền kinh tế, qua đó tăng vòng quay của nguồn lực phục vụ phát triển.

Từ đón dòng vốn đến xây nền tảng thị trường

Nếu nâng hạng tạo thêm khả năng tiếp cận nhà đầu tư quốc tế, bài toán dài hạn vẫn là xây dựng một thị trường đủ chiều sâu để tiếp nhận và giữ dòng vốn. Những kế hoạch được hai hiệp hội đưa ra cho thấy quá trình này đang được tiếp cận từ cả thị trường trái phiếu, chứng khoán đến ngành quản lý quỹ.

Với thị trường trái phiếu, VBMA cho biết đang phối hợp với HNX và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát triển sản phẩm mới như hợp đồng kỳ hạn trái phiếu Chính phủ. Một nhiệm vụ khác là xây dựng đường cong lãi suất tham chiếu từ 1 đến 12 tháng cho đồng Việt Nam, nhằm hỗ trợ các nhà tạo lập thị trường định giá những sản phẩm hoán đổi lãi suất, hoán đổi tiền tệ và góp phần giảm chi phí vốn.

VBMA đồng thời đề cập kế hoạch thành lập tổ chức định giá trái phiếu doanh nghiệp, tham khảo mô hình Malaysia và Thái Lan. Mục tiêu là công bố giá định giá trái phiếu doanh nghiệp hằng ngày, tạo cơ sở tham chiếu minh bạch hơn cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức.

Ở phía thị trường chứng khoán, VASB đang nghiên cứu mô hình tổ chức tự quản của các hiệp hội chứng khoán tiên tiến dưới sự tư vấn của OECD và các tổ chức quốc tế, qua đó nâng cao vai trò tự quản của hiệp hội. Song song với đó là xây dựng, phổ biến Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp cho ngành chứng khoán theo hướng tiếp cận chuẩn mực quốc tế.

Một hướng đi đáng chú ý khác là phát triển ngành quản lý quỹ. VASB xác định sẽ đồng hành cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong phát triển các quỹ đầu tư, coi đây là một cửa ngõ quan trọng để thu hút dòng vốn tổ chức quốc tế và trong nước vào thị trường.

Các chuyên gia cũng cho rằng, nâng hạng không phải điểm kết thúc của quá trình cải cách thị trường. Cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế đang mở rộng, nhưng khả năng chuyển cơ hội thành nguồn vốn dài hạn còn phụ thuộc vào nhiều cấu phần: chất lượng và quản trị doanh nghiệp, xếp hạng tín nhiệm, sản phẩm, tính minh bạch của thị trường trái phiếu, vai trò của nhà đầu tư tổ chức, ESG, công nghệ và năng lực huy động nguồn lực trong nước.

Đó cũng là lý do phiên chuyên đề Việt Nam tại ASF 31 không chỉ đặt câu chuyện huy động vốn, mà còn bàn về việc thị trường phải tiếp tục tự nâng hạng để trở thành một trụ cột của nền kinh tế.