Kim cương trở thành nguồn tài chính cho chiến tranh
Khái niệm "kim cương máu" bắt đầu được biết đến rộng rãi từ cuộc nội chiến Angola đầu thập niên 1990. Năm 1992, lực lượng nổi dậy UNITA do Jonas Savimbi lãnh đạo đã chuyển hướng khai thác các mỏ kim cương để tài trợ cho cuộc chiến chống chính phủ. Chỉ trong thời gian ngắn, UNITA xây dựng một trong những mạng lưới buôn lậu kim cương lớn nhất thế giới, mang về hàng trăm triệu USD mỗi năm để mua vũ khí và duy trì xung đột.
Theo tài liệu điều tra, nhiều doanh nghiệp kinh doanh kim cương khi đó đã tham gia mua bán các lô kim cương xuất phát từ vùng do lực lượng nổi dậy kiểm soát. Trong số này có công ty De Decker Diamonds của Nam Phi, đơn vị từng thừa nhận bán kim cương cho De Beers – tập đoàn kim cương lớn nhất thế giới. De Beers xác nhận từng giao dịch với De Decker nhưng phủ nhận việc biết nguồn gốc các viên kim cương đến từ UNITA.
Kim cương trở thành nguồn tài chính cho chiến tranh. Ảnh minh họaTừ Angola, mô hình sử dụng kim cương để tài trợ chiến tranh nhanh chóng lan sang Sierra Leone, Liberia và Cộng hòa Dân chủ Congo, biến loại đá quý này thành một dạng "tiền tệ chiến tranh" của nhiều nhóm nổi dậy tại châu Phi.
Cái giá phải trả là hàng chục nghìn sinh mạng
Nếu kim cương mang lại nguồn tài chính khổng lồ cho các lực lượng vũ trang, thì người dân địa phương lại phải trả giá bằng mạng sống và sự tàn tật. Tại Sierra Leone, lực lượng nổi dậy đã tiến hành một trong những chiến dịch quân sự tàn bạo nhất lịch sử hiện đại. Hành động gây ám ảnh nhất là cắt cụt tay, chân, môi hoặc tai của dân thường bằng rựa và rìu nhằm gieo rắc nỗi sợ hãi. Ước tính khoảng 20.000 người bị cắt cụt chi, trong khi từ 50.000 đến 75.000 người thiệt mạng trong cuộc xung đột liên quan đến kim cương máu.
Hàng chục nghìn sinh mạng người dân vô tội đổ xuống để đổi lấy những viên đá quý. Ảnh minh họaBên cạnh đó, hàng nghìn người bị ép làm lao động khổ sai tại các mỏ lộ thiên. Họ phải đào bới trong điều kiện kiệt sức, thiếu lương thực và không có bất kỳ sự bảo hộ nào. Những ai bị nghi đánh cắp kim cương, không đạt sản lượng hoặc đơn giản chỉ trở thành mục tiêu trừng phạt đều có thể bị hành quyết ngay tại khu mỏ và chôn trong những ngôi mộ sơ sài. Những hình ảnh này đã làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận về ngành công nghiệp kim cương vốn lâu nay chỉ gắn với sự sang trọng và xa xỉ.
Kim cương còn bị nghi tài trợ cho các tổ chức khủng bố
Vấn đề kim cương máu trở nên nghiêm trọng hơn sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ. Nhiều báo cáo tình báo và truyền thông quốc tế khi đó cho rằng kim cương có thể được các tổ chức khủng bố sử dụng như một công cụ lưu giữ và vận chuyển tài sản xuyên biên giới nhờ giá trị cao, khó truy vết và dễ cất giấu.
Thậm chí, kim cương máu còn bị nghi tài trợ cho các tổ chức khủng bố. Ảnh minh họaCác cuộc điều tra sau đó còn chỉ ra mối liên hệ giữa một số thương nhân kim cương với Hezbollah cũng như mạng lưới các gia đình doanh nhân Lebanon hoạt động tại Congo và Tây Phi. Một số cá nhân trong mạng lưới này từng bị Liên Hợp Quốc xác định có liên quan đến việc cung cấp vũ khí cho lực lượng UNITA tại Angola.
Mãi đến năm 1998, Liên Hợp Quốc mới chính thức mở các cuộc điều tra quy mô lớn về hoạt động buôn bán kim cương xung đột. Hội đồng Bảo an sau đó áp đặt lệnh cấm giao dịch kim cương với lực lượng UNITA tại Angola và tiếp tục mở rộng sang Liberia cũng như các vùng nổi dậy ở Sierra Leone.
Tuy nhiên, việc thực thi các lệnh trừng phạt gặp nhiều khó khăn. Chỉ một số ít quốc gia ban hành luật để kiểm soát hoạt động nhập khẩu kim cương, trong khi việc truy tố các đường dây buôn bán kim cương máu diễn ra rất hạn chế.
