Gần 15 năm trước, ông Đoàn Nguyên Đức (bầu Đức) là doanh nhân đầu tiên ở Việt Nam sở hữu máy bay riêng. Đó là thời hoàng kim của Hoàng Anh Gia Lai (mã chứng khoán: HAG) và bầu Đức là người giàu nhất trên sàn chứng khoán Việt Nam với tổng tài sản hàng chục nghìn tỷ đồng. Sau đó không lâu, HAG rơi xuống vực thẳm với món nợ lên đến 36.000 tỷ đồng. Ông Đoàn Nguyên Đức biệt tăm trên truyền thông. Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, bầu Đức đã có những chia sẻ với PV Tiền Phong về gần 10 năm quần quật làm việc trả nợ.
Cú rơi quá sâu và quá đau
- Xin chúc mừng ông nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10! Dạo này ông ngủ ngon không?
- Ông Đoàn Nguyên Đức: Hơn 10 năm qua, tôi hầu như không có một giấc ngủ trọn vẹn. May thay, nhờ trời, tôi vẫn khỏe và làm việc quần quật như con thiêu thân.
Tôi thực sự ngủ ngon, sau khi trút gánh nặng nợ nần vào ngày 30/3 vừa qua, đó là ngày HAG hoàn tất khoản nợ trái phiếu với Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam (DATC) - doanh nghiệp trực thuộc Bộ Tài chính. Từ thời điểm này, HAG thực sự vượt qua giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử 30 năm qua.
- Ông từng là người giàu nhất Việt Nam trên sàn chứng khoán, được tờ báo nổi tiếng thế giới Wall Street Journal bình chọn là một trong 30 doanh nhân quyền lực nhất Đông Nam Á, rồi ông cùng HAG rơi xuống vực thẳm của nợ nần. Cú sốc "rơi tự do" thế nào, thưa ông?
Là doanh nhân đầu tiên có chuyên cơ, được ở khách sạn siêu sao trên thế giới, được tờ báo nổi tiếng thế giới bình chọn là một trong 30 doanh nhân quyền lực nhất khu vực Đông Nam Á… tôi thực sự ở đỉnh cao. Từ đỉnh cao đó, đột nhiên mình trở thành một nông dân nhễ nhại mồ hôi giữa nông trại ớt, chanh dây với một đống nợ khổng lồ rõ ràng là cú rơi quá sâu và quá đau.
Nhưng may thay, tôi xuất thân nông dân nên tôi dễ dàng chấp nhận nghịch cảnh. Đây là lúc tôi biết lui về, biết nhịn nhục và xác định lại tôi còn chơi với ai, làm gì giai đoạn đó. Những doanh nhân nổi tiếng, bạn bè bình thường sơ giao, tôi chủ động né hết. Tôi không rõ họ khinh mình hay không nhưng tôi chủ động né để tập trung thời gian, sức lực hòng cứu công ty.
Khi công bố HAG mất thanh khoản, may mắn một điều là không nhiều người quay lưng với chúng tôi, từ thượng tầng cho đến đối tác, khách hàng và đặc biệt là cộng sự, nhân viên. Họ hiểu rất rõ rằng chúng tôi nói thật, làm thật, thất bại cũng thật và quyết tâm trả nợ là thật.
- Với món nợ khổng lồ 36.000 tỷ đồng cùng với khoản lỗ lũy kế 7.000 tỷ đồng, nhiều người nghĩ HAG sụp đổ là cái chắc. Những ngày làm việc của ông giai đoạn đó thế nào?
Như tôi đã nói, cú ngã đau lắm nhưng càng đau, tôi càng quyết tâm đứng dậy, tôi thuộc dạng lì đòn xưa nay mà. Tôi khó mô tả thời gian làm việc của mình giai đoạn đó, phải nói là làm như con thiêu thân, như điên dại. Đêm ít ngủ, cứ 5h sáng là lên xe, từ Gia Lai qua Lào, Campuchia với đoạn đường đi hàng trăm cây số. Tôi không biết thứ Bảy, Chủ nhật là gì. Tôi không để ý đến vợ con, bạn bè.
Từng là người giàu nhất trên sàn chứng khoán Việt Nam, bầu Đức đã trải qua giai đoạn khó khăn khi Hoàng Anh Gia Lai gánh khoản nợ lên tới 36.000 tỷ đồng.
Tôi bỏ ngoài tai những chê bai, dị nghị với bạt ngàn những cụm từ: Nợ như chúa chổm, phá sản, sạt nghiệp... Thời gian, tâm sức của tôi dồn vào việc cứu HAG và tôi phải cứu bằng được. Hoàng Anh là tên con gái tôi, Gia Lai là tên một địa phương nơi nuôi lớn tôi, tôi không thể để Hoàng Anh Gia Lai sụp đổ.
Lúc này, nhiều người khuyên tôi che lấp nợ nần bằng cách lấy dự án mới chồng dự án cũ nhưng tôi nghĩ cách làm đó như nuôi khối ung thư, có thể khiến khối nợ phình to lên cả 100.000 tỷ đồng trong nay mai.
Sau nhiều đêm mất ngủ, tôi quyết định nói thật là HAG mất thanh khoản, chấp nhận để các ngân hàng ngồi tính lại phương án bán tài sản trả nợ và xin Chính phủ cho phép tái cấu trúc. May mắn thay, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước thời điểm đó đã đồng ý chủ trương, đề nghị 10 ngân hàng ngồi lại để khoanh nợ, giãn nợ.
Tuy nhiên, đó chỉ là giải pháp tạm thời. Hoàng Anh Gia Lai muốn sống thì phải cắt được lãi vay, mà muốn cắt lãi thì không còn cách nào hơn là phải bán tài sản. Chúng tôi bán tất cả những gì bán được, từ khu phức hợp ở Myanmar, khách sạn, resort, thủy điện, nông trại mía đường, công ty nông nghiệp, những dự án bất động sản và đến cả tài sản quý nhất như Bệnh viện Hoàng Anh Gia Lai cũng bán, chỉ cố giữ lại Học viện bóng đá Hoàng Anh Gia Lai. Việc bán tài sản cũng “trầy vi tróc vảy” chứ không hề thuận buồm xuôi gió. Có những tài sản vài năm mới bán được.
Ngoài bán tài sản, HAG đã quyết định tái cấu trúc toàn diện, chia tay hẳn cây cao su, cọ dầu để chuyển sang cây ăn trái ngắn ngày, đó là ớt, chanh dây sau đó là chuối, sầu riêng và cà phê.
Ngã vì cao su, đứng lên nhờ cây ớt
- Nhiều người nói ông Đức bị ngã từ cây cao su trị giá hàng tỷ USD và đứng lên lại nhờ thu tiền lẻ từ cây ớt. Vì sao lại là cây ớt, thưa ông?
Tôi cũng tính nát óc mới nghĩ đến cây ớt bởi tôi xuất thân là nông dân. Đây là loại cây có vòng đời đến thu hoạch cực ngắn, chỉ 30 ngày. Trong khi HAG lúc đó rất cần dòng tiền ngắn hạn để duy trì sự sống, để trả lương cho nhân viên.
Cây ớt từng là "cứu cánh" giúp Hoàng Anh Gia Lai tạo dòng tiền ngắn hạn, từng bước vượt qua giai đoạn khó khăn và trả nợ hàng chục nghìn tỷ đồng.
Sau cây ớt là cây chanh dây, thời gian để thu hoạch là 60 ngày rồi đến cây chuối 90 ngày. HAG thực hiện chiến lược lấy ngắn nuôi dài. So với nông dân thu hoạch vài ký ớt mỗi vụ để lấy tiền lẻ thì HAG trồng hàng nghìn hec-ta, xuất mỗi lần hàng chục container, thu hàng chục tỷ đồng, đủ để đắp đổi. Nói thật, không có ớt, không có chanh dây hay là chuối… chúng tôi khó mà lên được bờ vực.
Làm việc điên cuồng vì chữ tín
- Từ đỉnh cao rơi xuống vực thẳm và ngụp lặn trong 10 năm qua, ông và HAG hiện đang ở đâu, thưa ông?
Có thể khẳng định đến ngày hôm nay chúng tôi đã lên bờ vực một cách an toàn, cơ sở phát triển một cách mạnh mẽ và tuyệt đối. Cách đây 2 năm, tôi không dám mơ trong tương lai HAG sẽ có lợi nhuận 5.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, hôm nay tôi dám nói rằng lợi nhuận 5.000 tỷ đồng của HAG trong 2 năm nữa là trong tầm tay.
Thực tế, báo cáo tài chính soát xét bán niên 2026 cho thấy, trong nửa đầu năm nay, HAG ghi nhận lợi nhuận sau thuế đạt 2.204 tỷ đồng, cao gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Năm 2026, HAGL đặt mục tiêu doanh thu 8.624 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 4.202 tỷ đồng. Như vậy, tính trong nửa đầu năm, công ty đã hoàn thành được 35% kế hoạch doanh thu và 52% kế hoạch lợi nhuận cả năm.
- Mới đây ông đã tổ chức lễ tri ân, thưởng nhà, thưởng cổ phiếu cho người lao động với tổng số tiền lên đến 800 tỷ đồng trong khi công ty chưa trả xong nợ?
Tôi có thể nói ngay, dù tôi có tài giỏi, lì đòn cỡ nào nhưng nếu không có những ân nhân giúp đỡ thì HAG đã sụp đổ lâu rồi. Tôi không nhắc tên cụ thể những ân nhân ra đây bởi tôi có nhiều ân nhân quá, kể không hết được.
Có những ngày rất tệ, sau khi công bố mất thanh khoản, không còn tiền trả lương trong 7-8 tháng trời nhưng nhiều anh chị em cộng sự đã không rời đi, cả ngàn người bỏ cả những ngày Tết cổ truyền tình nguyện cùng tôi đi trồng ớt, trồng chanh dây tận bên Lào, bên Campuchia. Thế nên, ngay sau khi gần hết nợ, việc làm đầu tiên của tôi là tri ân họ. Tuy nhiên, nợ tiền nợ bạc thì có thể trả hết nhưng trả làm sao cho đủ những ân tình.
- Trong buổi trò chuyện, tôi nghe ông nhiều lần nhắc đến chữ tín?
Đến bây giờ, tôi càng thấm thía chữ tín trong kinh doanh. Nợ 36.000 tỷ đồng, đáng sợ thật nhưng không đáng sợ bằng mất một chữ tín. Chữ tín là tài sản cuối cùng của một con người nói chung và của một doanh nhân như tôi nói riêng.
Trong những ngày lao đao, nhờ có chữ tín nên tôi và HAG không bị xã hội quay lưng, ngược lại còn nhận sự sẻ chia, tin tưởng và đồng hành của nhiều người.
Cũng vì chữ tín nên tôi điên cuồng làm việc để trả nợ, giữ cam kết với đối tác, nhà đầu tư, người lao động. Cũng nhờ chữ tín nên tôi được các tổ chức tài chính, các doanh nhân hỗ trợ, giúp đỡ hàng ngàn tỷ đồng mà không cần văn tự. Khi hoạn nạn, chữ tín quý giá biết bao.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!
