Một cú nhấn phím nhầm, cả gia tài dữ liệu 'đi bụi' - Ảnh minh họa: AI
Không bị tin tặc hay mã độc tấn công nhưng dữ liệu vẫn bị xóa trắng. Từ Hãng phim Pixar với "Toy Story 2" đến quỹ hưu trí UniSuper, những vụ mất dữ liệu lớn nhất cho thấy chỉ một cú lỡ tay gõ phím của "người nhà" là thảm họa công nghệ xảy ra.
Bà bầu cứu hãng phim
Cuối thập niên 1990, tại trụ sở Hãng phim Pixar ở California, một nhóm kỹ sư đang mở thư mục chứa dữ liệu tạo hình nhân vật Woody của bộ phim Toy Story 2 thì thấy chuyện lạ: cứ mỗi lần làm mới màn hình, các tập tin lại ít đi. Chiếc mũ của Woody biến mất. Rồi đôi giày. Rồi cả thân hình nhân vật...
Ai đó vừa chạy nhầm lệnh xóa dữ liệu bắt buộc nhưng lại nhầm vào máy chủ chứa bộ phim. Hai năm công sức của cả một hãng phim đang tan biến theo thời gian thực ngay trước mắt những người làm ra nó.
Pixar lập tức ngắt máy chủ, nhưng đã muộn vì lượng dữ liệu còn lại chỉ 10%. Tệ hơn, khi quay sang các bản sao lưu, họ phát hiện hệ thống lưu trữ dự phòng (backup) đã âm thầm hư hỏng từ cả tháng trước mà không ai hay biết.
Ba mươi con người - theo lời kể của Oren Jacob, khi đó là Phó giám đốc kỹ thuật và sau này trở thành Giám đốc công nghệ của Pixar - ngồi họp khẩn suốt 45 phút mà không tìm ra lối thoát. Cho tới khi Galyn Susman, Giám đốc kỹ thuật giám sát của phim, lên tiếng: "Tôi có một cái máy sao lưu ở nhà".
Susman vừa sinh con và đang làm việc tại nhà. Để bà làm việc, người ta đã nối máy tính của bà vào mạng nội bộ và chép toàn bộ cây thư mục bộ phim sang đó. Bà và Jacob lập tức lái xe chạy về nhà, bê chiếc máy tính ra, bọc chăn, thắt dây an toàn cho nó ở băng ghế sau rồi chạy về với tốc độ khá chậm để bảo đảm an toàn.
"Lúc đó chiếc xe Volvo đã trở thành cỗ máy trị giá 100 triệu USD", Jacob kể lại với báo The Next Web. May thay câu chuyện có hậu, nhưng nếu Galyn Susman không sinh con vào đúng thời điểm đó thì không biết sự việc tệ đến mức nào.
Bộ phim Toy Story 2 suýt bị mất trắng vì xóa nhầm dữ liệu - Ảnh: Pixar
Dịch vụ đám mây xóa dữ liệu khách hàng
Tháng 5-2024, UniSuper, một trong những quỹ hưu trí lớn nhất nước Úc, đột nhiên biến mất khỏi Internet, khiến hàng trăm ngàn người không truy cập được tài khoản hưu trí của mình.
Trong thư gửi 620.000 thành viên, Tổng giám đốc Peter Chun khẳng định đây không phải tấn công mạng và không có dữ liệu cá nhân nào bị lộ. UniSuper dùng dịch vụ lưu trữ điện toán đám mây Google Cloud, được đánh giá là có độ an toàn rất cao.
Nhưng ai cũng bất ngờ khi nguyên nhân được công bố là do Google Cloud. Trong tuyên bố chung với UniSuper đưa ra ngày 8-5-2024, Tổng giám đốc Google Cloud toàn cầu Thomas Kurian xác nhận sự cố bắt nguồn từ một cấu hình sai ngoài ý muốn trong quá trình khởi tạo dịch vụ Private Cloud cho UniSuper, dẫn tới việc gói thuê bao của quỹ này bị xóa.
Chi tiết đáng sợ nhất nằm ở phần sau của tuyên bố. UniSuper đã sao lưu dữ liệu ở hai vùng địa lý khác nhau để phòng tình huống mất dữ liệu một nơi vẫn còn một bản sao. Nhưng việc xóa gói thuê bao đã xóa luôn cả hai bản sao lưu ấy khiến UniSuper bó tay.
May mắn là quỹ khôi phục được nhờ còn giữ một bản sao lưu ở một nhà cung cấp khác. Đây là mô hình tối ưu nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng áp dụng vì rào cản chi phí.
Bản sao lưu chưa ai thử phục hồi
Một kịch bản oái oăm khác của một số thảm họa dữ liệu lớn là có bản sao lưu nhưng không dùng để phục hồi được. Ngày 31-1-2017, nền tảng lập trình GitLab công bố một bản tường trình hiếm thấy trong ngành. Một kỹ sư gõ lệnh xóa dữ liệu trên máy chủ cơ sở dữ liệu (database) chính, thay vì trên bản sao.
Khi cả đội quay sang các phương án backup, họ phát hiện hầu hết đều không dùng được. Hậu quả là toàn bộ thay đổi từ 17h20 đến 24h ngày hôm đó mất vĩnh viễn, ảnh hưởng khoảng 5.000 dự án, 5.000 bình luận và 700 tài khoản mới.
NASA cũng tự xóa dữ liệu gốc
Nhiều dữ liệu về cuộc đổ bộ Mặt trăng của Apollo vào tháng 11-1969 đã bị xóa "oan uổng" - Ảnh: NASA
Ngay cả Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) cũng không thoát cảnh bị xóa dữ liệu dù không hẳn là nhầm.
Năm 2006, NASA giao kỹ sư Richard Nafzger điều tra số phận các băng ghi hình gốc cuộc đổ bộ Mặt trăng năm 1969 của phi thuyền Apollo 11. Sau ba năm truy tìm hàng chục ngàn hộp băng trong kho lưu trữ, nhóm đi đến kết luận có 45 cuộn băng dữ liệu gốc của Apollo 11 đã bị xóa và ghi đè để tái sử dụng trong thập niên 1980.
Những hình ảnh hiện nay là kết quả phục chế từ nhiều bản ghi còn sót lại của NASA, đài CBS và các trạm thu ở Úc. Đây cũng được xem là trường hợp may mắn vì dữ liệu bị xóa vẫn còn lưu ở nguồn khác.
* Kỳ tới: Tưởng có backup là an toàn, ai ngờ backup cũng cháy
