Mùa Anh trai vượt ngàn trông gai 8 - Các concert Anh trai vượt ngàn trông gai với hàng vạn khán giả mỗi đêm - Ảnh: BTC
Đây là chia sẻ của nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long tại buổi hội thảo quốc gia chủ đề "Đổi mới giáo dục nghệ thuật ở Việt Nam: Phát triển năng lực sáng tạo, phát huy giá trị truyền thống và thích ứng chuyển đổi số", do Khoa Nghệ thuật, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức ngày 22-8 tại Hà Nội.
Nghịch lý: concert bùng nổ trở lại trong kỷ nguyên số
Theo ông Nguyễn Quang Long, trong một thời gian dài, sự phát triển của công nghệ số từng khiến người ta nghĩ rằng âm nhạc trực tiếp có thể dần trở thành một hình thức thưởng thức mang tính hoài niệm.
Theo logic thông thường, khi một bài hát có thể được nghe ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào; một chương trình biểu diễn có thể được phát trực tuyến đến hàng triệu người; chất lượng âm thanh ngày càng được cải thiện và các nền tảng số liên tục mở rộng khả năng cá nhân hóa nội dung, việc phải đến một địa điểm cụ thể để nghe một nghệ sĩ biểu diễn dường như không còn là nhu cầu thiết yếu.
Ông Nguyễnn Quang Long chia sẻ tại hội thảo - Ảnh: BTC
Nhưng thực tế gần đây ở Việt Nam lại diễn ra ngược lại. Khán giả không ngần ngại bỏ ra số tiền không nhỏ để mua vé đi xem các concert hoành tráng lẫn những show quy mô nhỏ hơn. Nhiều chương trình, khán giả phải khó khăn săn vé.
Vì sao các chương trình âm nhạc trực tiếp lại trở thành nhu cầu lớn của đông đảo khán giả giữa thời mà âm nhạc miễn phí tràn ngập trên môi trường số?
Chỉ với một thiết bị kết nối Internet, người nghe có thể tiếp cận một kho âm nhạc khổng lồ, lựa chọn theo sở thích, tìm kiếm theo tâm trạng, nghe lại bất cứ lúc nào và chuyển đổi giữa các nghệ sĩ, thể loại chỉ trong vài thao tác.
Tuy nhiên, chính sự dễ dàng ấy cũng làm thay đổi ý nghĩa của việc nghe.
Khi một bài hát có thể được tiếp cận gần như tức thời và số lượng lựa chọn dường như không có giới hạn, người nghe không còn chỉ tìm kiếm một tác phẩm để thưởng thức, họ ngày càng quan tâm đến cảm giác mà âm nhạc tạo ra, câu chuyện phía sau nghệ sĩ, hình ảnh, không gian biểu diễn…
Công nghệ đã làm cho âm nhạc có thể được nghe ở mọi nơi, nhưng không vì thế mà nhu cầu gặp gỡ trực tiếp giữa nghệ sĩ và công chúng biến mất.
Ngược lại, khi âm nhạc được số hóa ngày càng sâu thì sự hiện diện trực tiếp càng trở nên có giá trị.
"Một bản thu có thể được nghe hàng trăm lần, nhưng một đêm concert chỉ diễn ra một lần trong một không gian và một thời điểm cụ thể. Chính tính hữu hạn ấy tạo nên cảm giác về một trải nghiệm không thể sao chép hoàn toàn.
Họ đến concert không chỉ để xem trình diễn tác phẩm, mà để họ giao tiếp, kết nối xã hội và tạo dựng ký ức tập thể", ông Long nói về lý do khán giả ngày nay dù có "bội thực" với âm nhạc miễn phí trên môi trường số vẫn sẵn sàng bỏ số tiền lớn để đến các concert, thưởng thức các chương trình âm nhạc trực tiếp.
"Công nghệ không nhất thiết làm suy giảm nhu cầu đối với âm nhạc trực tiếp; trái lại, nó có thể góp phần tạo ra nhu cầu ấy theo một cách mới. Các nền tảng số giúp công chúng biết đến nghệ sĩ, nghe trước tác phẩm, hình thành cộng đồng người hâm mộ, chia sẻ nội dung và cuối cùng có thể thúc đẩy họ tìm đến một sự kiện trực tiếp.
Sau concert, trải nghiệm lại tiếp tục được kéo dài trên môi trường số qua hình ảnh, video, bình luận và những cuộc trò chuyện của cộng đồng", ông Long sự thuận tiện của nghe nhạc trực tuyến không những không làm giảm nhu cầu đi nghe các chương trình âm nhạc trực tiếp mà ngược lại, thúc đẩy nhu cầu ấy.
Giáo dục nghệ thuật trong nhà trường phải gắn với cộng đồng thực hành văn hóa
Trong bối cảnh các các chương trình biểu diễn âm nhạc trực tiếp trở thành nhu cầu lớn của khán giả, ông Long cho rằng giáo dục âm nhạc nên được nhìn rộng hơn việc truyền đạt kiến thức và kỹ năng.
Người học không chỉ cần biết một tác phẩm được sáng tác như thế nào, một nhạc cụ hoạt động ra sao hay một thể loại có những đặc điểm gì; họ còn cần được hình thành năng lực lắng nghe, cảm thụ, lựa chọn, tương tác và sống cùng âm nhạc.
Và việc đi thưởng thức các concert, các hình thức biểu diễn âm nhạc trực tiếp mang đến trải nghiệm giáo dục nghệ thuật rất hữu ích cho học sinh.
Về giáo dục nghệ thuật trong nhà trường, tiến sĩ Trần Thị Thu Hà - Trưởng khoa Nghệ thuật, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho biết các chính sách gần đây đã mở ra cơ chế đột phá: cho phép và khuyến khích đưa nghệ nhân, nghệ sĩ, chuyên gia vào các hoạt động giáo dục, thúc đẩy mô hình giáo dục mở gắn kết nhà trường với cộng đồng thực hành văn hóa.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc đưa di sản nghệ thuật vào nhà trường vẫn còn phân mảnh, chủ yếu dừng ở các hoạt động trải nghiệm rời rạc và chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các làn sóng văn hóa ngoại nhập trên không gian số.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải đổi mới toàn diện giáo dục nghệ thuật ở Việt Nam và coi đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược và vô cùng cấp thiết.
Tại hội thảo, nhiều ý kiến đóng tình nên sử dụng AI ở mức hợp lý để hỗ trợ trong giáo dục nghệ thuật ở nhà trường.
Nguyễn Thị Ngọc Điệp (Trường Đại học Thủ Dầu Một) đề xuất mô hình đồng sáng tạo người - AI, trong đó lấy con người làm trung tâm.
