Mùa thu hoạch hạt dẻ mới tại Trung Quốc đã chính thức bắt đầu, với Vân Nam là vùng sản xuất bước vào vụ sớm nhất. Tuy nhiên, thay vì niềm vui được mùa, người nông dân và giới buôn bán đang phải đối diện với tình trạng rớt giá lịch sử khi nguồn cung dư thừa gặp phải sức mua vô cùng yếu ớt từ thị trường.
Hạt dẻ hiện được trồng nhiều tại Việt NamTại Vân Nam, giai đoạn thu hoạch cao điểm đang diễn ra với sản lượng được dự báo không có nhiều biến động so với năm trước. Vấn đề cốt lõi đẩy thị trường vào bế tắc nằm ở lượng hàng tồn kho khổng lồ từ mùa vụ cũ vẫn chưa được tiêu thụ hết. Tình trạng cung vượt cầu đã đẩy giá bán tại các nông trại trượt dốc không phanh. Ghi nhận tại một số khu vực, giá thu mua hiện chỉ còn khoảng 33% so với cùng kỳ năm ngoái, đẩy hàng ngàn nông hộ vào cảnh thất thu.
Ông Sun, Giám đốc bán hàng của Công ty Tai'an Yihang Food, nhận định thị trường hạt dẻ vụ mới đang trong giai đoạn nhạy cảm khi các vùng sản xuất lần lượt xả hàng. "Hạt dẻ Vân Nam đã bước vào giai đoạn cung ứng cao điểm đầu tiên, nhưng cơ cấu nguồn cung và lựa chọn của người mua có thể tiếp tục thay đổi khi hạt dẻ chất lượng cao từ Sơn Đông và Hà Bắc gia nhập thị trường", ông chia sẻ.
Thực tế cho thấy, dù giá nguyên liệu đầu vào đang ở mức chạm đáy, tâm lý của các nhà bán buôn hạt rang và trái cây sấy khô tại Trung Quốc vẫn vô cùng dè dặt. Những biến động thất thường của mùa vụ trước khiến niềm tin chung của toàn ngành suy yếu. Hầu hết các thương nhân từ chối việc xuống tiền tích trữ lượng hàng lớn, chọn cách duy trì trạng thái phòng thủ và chờ đợi những tín hiệu rõ ràng hơn từ thị trường.
Khó khăn đối với vựa hạt dẻ Vân Nam chưa dừng lại ở đó. Chỉ trong khoảng 10 ngày tới, thị trường sẽ đón nhận làn sóng nguồn cung khổng lồ từ dãy núi Diêm Sơn ở Hà Bắc và dãy núi Thái Sơn ở Sơn Đông. Đây vốn được mệnh danh là hai vùng sản xuất hạt dẻ chất lượng cao chủ lực của quốc gia tỷ dân, định hình các tiêu chuẩn khắt khe nhất về hương vị và kích thước.
Sự xuất hiện của nguồn cung mới này chắc chắn sẽ làm đa dạng hóa thị trường, nhưng đồng thời cũng đẩy cuộc chiến cạnh tranh giữa các vùng sản xuất lên mức khốc liệt. Đối với hạt dẻ Vân Nam, vốn đang chật vật tìm đầu ra trong giai đoạn đầu mùa, đây thực sự là một áp lực gọng kìm có thể khiến giá bán tiếp tục lùi sâu hơn nữa.
Trong bối cảnh bế tắc ở thị trường nội địa, xuất khẩu trở thành lối thoát quan trọng để giải phóng hàng hóa. Nhờ lợi thế vị trí địa lý giáp ranh và hệ thống logistics thuận tiện, hạt dẻ Vân Nam từ lâu đã tìm được chỗ đứng vững chắc tại khu vực Đông Nam Á. Trong đó, Việt Nam và Thái Lan hiện là hai quốc gia tiêu thụ đáng kể nguồn hàng nông sản này.
Dù vậy, khi luồng hàng ồ ạt đổ về, vấn đề quản lý chất lượng và minh bạch nguồn gốc lại bộc lộ nhiều lỗ hổng lớn. Theo góc nhìn của các nhà phân phối, một bộ phận lớn người bán lẻ và người tiêu dùng tại Việt Nam vẫn đang đặt tiêu chí giá rẻ lên hàng đầu. Khả năng nhận biết, phân biệt hương vị và đặc tính sinh học của hạt dẻ giữa các vùng sản xuất khác nhau của người tiêu dùng hiện nay còn rất hạn chế.
Lợi dụng tâm lý chuộng hàng rẻ và sự thiếu hụt thông tin này, một hệ thống gian lận nguồn gốc đã âm thầm bành trướng. Hạt dẻ từ nhiều địa phương có mức giá bèo bọt như Vân Nam, Hồ Bắc, Liêu Ninh, An Huy và Hà Nam thường xuyên bị trà trộn. Đáng lo ngại hơn, có không ít trường hợp thương lái mạo danh, dùng hàng cấp thấp để đóng gói và rao bán dưới mác hạt dẻ Thái Sơn cao cấp của Sơn Đông hoặc Diêm Sơn của Hà Bắc nhằm trục lợi chênh lệch. Hệ lụy kéo theo là chất lượng sản phẩm trên thị trường Việt Nam trở nên vàng thau lẫn lộn, đẩy người tiêu dùng vào nguy cơ mất tiền oan khi mua phải hàng kém chất lượng đội lốt đặc sản.
