Theo đánh giá mới nhất của Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong kịch bản rủi ro rất cao, khoảng 350.000 ha lúa đông xuân tại khu vực này có thể bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hạn hán và xâm nhập mặn, kéo theo nhiều hệ lụy đối với an ninh lương thực, sinh kế người dân và tăng trưởng kinh tế.
Trong báo cáo dự báo El Nino 2026–2027, cơ quan khí tượng xây dựng hai kịch bản gồm El Nino mạnh và El Nino rất mạnh, hay còn gọi là "siêu El Nino". Với kịch bản rủi ro rất cao, nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 được dự báo tăng từ 2°C trở lên và có khả năng duy trì đến giữa năm 2027, với xác suất khoảng 60–65%. Đây là mức đủ để tạo ra những biến động khí hậu đáng kể trên phạm vi cả nước.
Theo nhận định, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam có thể cao hơn từ 1–2°C so với trung bình nhiều năm. Các đợt nắng nóng được dự báo xuất hiện sớm hơn, kéo dài và gay gắt hơn, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2027. Trong khi đó, lượng mưa mùa mưa có thể thiếu hụt từ 20–40%, một số nơi ở duyên hải Nam Trung Bộ giảm trên 50%. Việc thiếu mưa kéo dài khiến lượng nước tích trữ tại các hồ chứa thủy lợi và thủy điện suy giảm, đồng thời làm giảm dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công về ĐBSCL.
Dự báo siêu El Nino của Cục Khí tượng thủy văn.Đối với ĐBSCL, tác động đáng lo ngại nhất là nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng vào cuối năm 2026 và những tháng đầu năm 2027. Nếu mùa mưa kết thúc sớm và dòng chảy từ thượng nguồn tiếp tục suy giảm, nước mặn có thể xâm nhập sâu vào nội đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến các vùng sản xuất lúa và cây ăn trái.
Theo tính toán của Cục Khí tượng thủy văn, khoảng 350.000 ha lúa đông xuân có nguy cơ chịu tác động. Với năng suất bình quân khoảng 7 tấn/ha, diện tích này tương ứng sản lượng khoảng 2,45 triệu tấn lúa. Tuy nhiên, mức thiệt hại thực tế sẽ phụ thuộc vào cường độ hạn hán, mức độ xâm nhập mặn và khả năng triển khai các giải pháp ứng phó của từng địa phương.
Thực tế cho thấy ĐBSCL không xa lạ với những đợt El Nino mạnh. Các mùa khô 2015–2016 và 2019–2020 từng ghi nhận hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Theo cơ quan khí tượng, diễn biến mùa khô 2026–2027 có thể đạt mức độ tương đương nếu El Nino phát triển theo kịch bản rất mạnh.
Siêu El Nino có thể khiến nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng tại ĐBSCL. Ảnh minh họaKhông chỉ ảnh hưởng đến sản xuất lúa, tình trạng thiếu nước còn tạo áp lực đối với nuôi trồng thủy sản, cây ăn trái và cấp nước sinh hoạt. Nguồn nước suy giảm cũng tác động đến hệ thống thủy điện, làm giảm khả năng huy động điện trong giai đoạn nhu cầu tiêu thụ tăng cao do nắng nóng, kéo theo chi phí sản xuất và vận hành của nhiều ngành kinh tế gia tăng. Hoạt động du lịch tại các địa phương thường xuyên thiếu nước cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu tình trạng khô hạn kéo dài.
Trước những dự báo trên, các cơ quan chuyên môn khuyến nghị địa phương cần chủ động theo dõi sát diễn biến El Nino và nguồn nước trên lưu vực sông Mê Công để điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp. Việc bố trí thời vụ linh hoạt, sử dụng giống lúa chịu hạn, tăng cường tích trữ nước ngọt, vận hành hợp lý các công trình thủy lợi và triển khai các giải pháp phòng, chống xâm nhập mặn sẽ đóng vai trò quan trọng trong giảm thiểu thiệt hại. Đồng thời, việc cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo khí tượng thủy văn sẽ giúp chính quyền và người dân chủ động hơn trong ứng phó với các tình huống cực đoan có thể xảy ra.
