Tại quốc gia vùng Caribe này, có một sản vật tự nhiên được ví như vàng ròng không chỉ bởi giá trị kinh tế khổng lồ mà còn chứa đựng mồ hôi và sự kiên nhẫn của người lao động. Trong bối cảnh nền kinh tế vĩ mô đối mặt nhiều thách thức, ngành nuôi ong lấy mật đang vươn lên trở thành điểm sáng hiếm hoi mang lại nguồn ngoại tệ quan trọng.
Dòng chảy ngoại tệ từ thị trường châu Âu khó tính
Chỉ tính riêng trong năm 2024, nền kinh tế Cuba đã ghi nhận khoản doanh thu ấn tượng khoảng 45 triệu USD từ việc xuất khẩu hơn 8.000 tấn mật ong. Với mức giá giao dịch trung bình vọt lên ngưỡng 5.500 USD cho mỗi tấn, mặt hàng nông sản này đang khẳng định vị thế chủ lực trong rổ hàng hóa xuất khẩu quốc gia. Thị trường tiêu thụ lớn nhất hiện nay là khu vực châu Âu, nơi tầng lớp người tiêu dùng có xu hướng chi tiêu mạnh tay cho các sản phẩm an toàn và minh bạch về nguồn gốc.
Điểm cốt lõi tạo nên sức cạnh tranh của mật ong Cuba chính là chứng nhận hữu cơ quốc tế cùng hàm lượng dư lượng hóa chất ở mức cực thấp. Những giọt mật nguyên chất này dễ dàng vượt qua hàng rào kỹ thuật khắt khe của nước Đức và nhiều quốc gia EU khác để chễm chệ trên kệ các siêu thị cao cấp. Thành công này không đến từ sự may mắn ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình chăn thả thuận tự nhiên, nơi những đàn ong được tự do sinh trưởng trong môi trường sinh thái ít bị tác động bởi nền công nghiệp hóa chất.
Bài toán sinh tồn trước thiên nhiên và áp lực chi phí
Đằng sau những con số xuất khẩu hàng chục triệu USD là một hành trình đầy rủi ro của những người thợ gắn bó cả tuổi trẻ với nghề. Ông Santiago Esteban Fundora Ibarra, một chuyên gia sở hữu hơn 26 năm kinh nghiệm chăn thả, luôn coi việc chăm sóc các thùng ong như một nghệ thuật tương tác với hệ sinh thái. Ông bộc bạch: "Đàn ong phản hồi lại sự chăm sóc của con người. Khi khỏe mạnh, chúng cho năng suất cao, và niềm vui lớn nhất là khi mở tổ, thấy những cầu mật đầy ắp".
Xuất khẩu 8.000 tấn mật ong hữu cơ, nông nghiệp Cuba thu lợi lớn từ thị trường EUThế nhưng, bức tranh nông nghiệp không phải lúc nào cũng êm đềm. Thiên nhiên vùng Caribe vốn nổi tiếng với những diễn biến cực đoan và từng giáng những đòn nặng nề xuống các vùng chăn nuôi trọng điểm. Hồi ức về cơn bão nhiệt đới Alberto càn quét năm 2018 vẫn là một lời cảnh tỉnh khắc nghiệt khi hàng loạt tổ ong gục ngã trước cuồng phong, đe dọa trực tiếp đến bát cơm của hàng ngàn hộ dân.
Vượt qua những nghịch cảnh đó, ông Santiago từng tạo ra dấu mốc lịch sử khi thu hoạch kỷ lục 113 tấn mật ong cùng gia đình, một thành quả vĩ đại minh chứng cho sức sống mãnh liệt của người nông dân bản địa. Hiện tại, với năng suất duy trì ổn định ở mức 25 đến 30 kg mật cho mỗi tổ, những người thợ lành nghề hiểu rằng chìa khóa sinh tồn nằm ở việc tuân thủ triệt để kỹ thuật chăm sóc và sở hữu nguồn vốn lưu động kịp thời.
Gỡ điểm nghẽn để tối ưu hóa chuỗi giá trị xuất khẩu
Nhu cầu thu mua của thị trường quốc tế là rất lớn, nhưng năng lực đáp ứng của ngành mật ong Cuba vẫn đang bị kìm hãm bởi hàng loạt rào cản nội tại. Nhiều hộ dân chăn nuôi đang phải xoay sở khó khăn trước tình trạng vật tư thiết yếu như thùng gỗ, khung sáp hay thiết bị chiết xuất chuyên dụng trở nên khan hiếm và đắt đỏ. Thêm vào đó, dòng tiền tái đầu tư bị ách tắc do những khoản thanh toán chậm trễ từ các vụ thu hoạch trước đã khiến chuỗi sản xuất nhiều lần rơi vào nguy cơ đứt gãy.
Tuy nhiên, những điểm sáng mang tính cục bộ vẫn xuất hiện và thắp lên hy vọng cho toàn ngành. Điển hình như tỉnh Matanzas vừa tuyên bố hoàn thành sớm chỉ tiêu sản xuất của năm 2025 nhờ biết tận dụng triệt để điều kiện thời tiết thuận lợi và được chính quyền phân bổ nhiên liệu kịp thời. Kết quả thực tế này minh chứng cho một quy luật vận hành đơn giản là khi các rào cản đầu vào được gỡ bỏ, tiềm năng khổng lồ của ngành nông nghiệp sẽ ngay lập tức được giải phóng.
Nhìn về chặng đường dài hạn, quốc gia vùng Caribe này không muốn mãi quẩn quanh với việc bán thô nguyên liệu với biên độ lợi nhuận hẹp. Chính phủ đang ráo riết triển khai các động thái kiến tạo chuỗi giá trị gia tăng thông qua nhiều dự án tích hợp năng lượng tái tạo và xây dựng nhà máy chế biến sâu. Để mật ong thực sự trở thành trụ cột kinh tế vững chắc cõng trên lưng hàng triệu sinh kế, bài toán cốt lõi nhất vẫn là minh bạch hóa chuỗi cung ứng vật tư và khơi thông dòng vốn chảy trực tiếp đến tận tay những người nuôi ong.
