Trong báo cáo mới công bố, Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) cho biết, lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng đã tăng mạnh trong ba ngày gần đây. Đỉnh điểm ghi nhận vào ngày 3/2/2026, khi lãi suất vọt lên 17,25%/năm, trước khi hạ nhiệt và quay về quanh mức 9,5%/năm.
Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động bổ sung thanh khoản thông qua hoạt động mua kỳ hạn giấy tờ có giá trên thị trường mở với tổng giá trị khoảng 161.000 tỷ đồng trong hai phiên ngày 2/2 và 3/2/2026, đồng thời triển khai các giao dịch hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn.
Lý giải nguyên nhân khiến lãi suất liên ngân hàng tăng mạnh trong thời gian qua, KBSV cho rằng yếu tố đầu tiên xuất phát từ tình trạng thiếu hụt nguồn vốn do chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động.
Trong năm 2025, mặt bằng lãi suất duy trì ở mức thấp đã khiến huy động vốn gặp nhiều khó khăn. Cụ thể, tăng trưởng huy động chỉ đạt 15,1%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng trưởng tín dụng 19,6%.
Sự chênh lệch này đẩy tỷ lệ cho vay trên huy động của ngành ngân hàng, tính trên nhóm 15 ngân hàng được KBSV theo dõi, lên mức 115%, so với khoảng 110% vào đầu năm. Điều này buộc các ngân hàng phải điều chỉnh tăng lãi suất huy động nhằm đảm bảo thanh khoản.
Theo KBSV, mức tăng trưởng tín dụng bình quân trong các năm gần đây dao động khoảng 13-15%, được xem là phù hợp với khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và không tạo áp lực lớn lên thanh khoản hệ thống. Trong khi đó, mức tăng trưởng tín dụng năm 2025 cao hơn mặt bằng các năm trước khoảng 5,5%. Trong điều kiện các yếu tố khác không thay đổi, hệ thống ngân hàng cần khoảng sáu tháng để huy động vốn bù đắp phần thiếu hụt này.
Tuy nhiên, các ngân hàng đã bắt đầu điều chỉnh tăng lãi suất huy động trong thời gian gần đây. Do đó, dù tồn tại độ trễ nhất định, KBSV cho rằng, sau quý I, mức chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động nhiều khả năng sẽ cơ bản được bù đắp.
Nguyên nhân thứ hai được KBSV chỉ ra là nhu cầu nắm giữ tiền mặt gia tăng do tác động từ chính sách thuế mới áp dụng đối với hộ kinh doanh, bao gồm cả nhóm cho thuê nhà. Từ năm 2026, ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm, đồng thời cho phép khấu trừ mức này trước khi tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu.
Chính sách mới tạo động lực để nhóm hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng tìm cách giảm nghĩa vụ thuế. Thực tế ghi nhận nhiều cửa hàng ưu tiên thanh toán bằng tiền mặt, hạn chế nhận chuyển khoản nhằm giảm kê khai doanh thu. Điều này làm gia tăng lượng tiền mặt nằm ngoài hệ thống, qua đó rút bớt thanh khoản khỏi các ngân hàng.
Theo số liệu của Cục Thuế, hiện có khoảng 240.000 hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng mỗi năm. Dựa trên quy mô này, KBSV ước tính trong một quý, lượng tiền mặt được giữ ngoài hệ thống có thể lên tới khoảng 24.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 0,15% tổng dư nợ huy động.
Dù quy mô không quá lớn, KBSV lưu ý trong giai đoạn đầu triển khai chính sách thuế mới, tâm lý thận trọng của người dân có thể khiến lượng tiền mặt được giữ lại cao hơn mức ước tính. Tuy nhiên, đây là yếu tố mang tính ngắn hạn và cần khoảng một quý để một phần dòng tiền này quay trở lại hệ thống ngân hàng.
Ngoài ra, KBSV cho biết nhu cầu tiền mặt tại Việt Nam thường tăng cao trong quý I hằng năm, đặc biệt vào giai đoạn trước Tết, nhằm phục vụ các khoản chi ngắn hạn như trả lương, thưởng, tạm ứng cho người lao động, mua sắm Tết và thanh toán cho nhà cung cấp.
Theo quy luật các năm trước, KBSV nhận định lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng sẽ dần ổn định trở lại sau khi kết thúc quý I.
Nhìn chung, KBSV cho rằng tình trạng mất cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng có thể kéo dài hết quý I. Mặt bằng lãi suất khó quay lại mức thấp như giai đoạn trước, song được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt, tạo mặt bằng ổn định hơn trong quý II.
