Mùa thu năm nay đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với ngành nông nghiệp Trung Quốc khi những trái sầu riêng chín cây đầu tiên đã được thu hoạch thành công tại tỉnh Vân Nam. Từng được xem là món quà xa xỉ nhập khẩu hoàn toàn, loại quả có lớp vỏ gai góc và mùi hương nồng nàn này đang dần bén rễ ngay trên chính lãnh thổ của quốc gia tỷ dân. Sự kiện này không chỉ nhen nhóm hy vọng giải tỏa cơn khát của thị trường nội địa mà còn minh chứng cho những nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc làm chủ công nghệ canh tác nông nghiệp công nghệ cao.
Sầu riêng trồng tại Vân Nam, Trung QuốcNhu cầu tiêu thụ khổng lồ đã đẩy kim ngạch nhập khẩu sầu riêng của Trung Quốc tăng phi mã trong những năm gần đây. Thống kê từ Tổng cục Hải quan nước này cho thấy, tính đến năm 2025, lượng sầu riêng nhập khẩu đã chạm mức 1,87 triệu tấn, tức tăng gấp đôi so với thời điểm năm 2022. Trước sức ép khổng lồ từ nguồn cung bên ngoài, chính phủ đã quyết định đưa cây sầu riêng vào trồng thử nghiệm tại hai tỉnh phía nam là Hải Nam và Vân Nam để từng bước phác thảo bản đồ tự chủ nguồn cung.
Nếu Hải Nam là một hòn đảo nằm trọn trong đới khí hậu nhiệt đới, thì Vân Nam lại là một bài toán sinh học hoàn toàn khác. Địa hình đa dạng và sự chênh lệch nhiệt độ cực lớn giữa các vùng khiến vùng đất này trở nên khắc nghiệt vào mùa đông. Điều này làm cho việc gieo trồng loại trái cây kén đất, ưa nóng ẩm như sầu riêng trở thành một canh bạc đầy rủi ro đối với giới nghiên cứu nông nghiệp.
"Một cây sầu riêng cần ít nhất bốn năm từ khi trồng đến khi ra trái. Với nhiều thách thức về điều kiện tự nhiên ở Vân Nam, việc giúp cây cho trái chín đều và đạt năng suất ổn định là cực kỳ khó", ông Ao Pingxing, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ngành sầu riêng thuộc Đại học Nông nghiệp Vân Nam, chia sẻ về quá trình ươm mầm giống cây nhiệt đới này. Tuy nhiên, đợt thu hoạch quy mô lớn trong năm nay đã chứng minh giai đoạn thử nghiệm rải rác đã kết thúc, mở ra cánh cửa cho mô hình trồng trình diễn được chuẩn hóa toàn diện.
Những kỷ lục về năng suất và chất lượng ngoài mong đợi
Để cây sầu riêng có thể bám rễ và sinh tồn, các nhà khoa học tại khu vực Hồng Hà thuộc tỉnh Vân Nam đã phải dành nhiều năm ròng rã tuyển chọn những giống có khả năng chịu lạnh tốt nhất. Các kỹ thuật xử lý ra hoa và đậu trái cũng được tinh chỉnh liên tục nhằm giúp chu kỳ sinh trưởng của cây khớp với vi khí hậu địa phương. Thành quả thu về vô cùng ngọt ngào khi 33 cây sầu riêng tại đây đã giữ được trái đến tận kỳ thu hoạch, cho ra 123 trái chất lượng cao với trọng lượng trung bình luôn duy trì trên 2 kg mỗi quả.
Sự đột phá mang tính thương mại thực sự đến từ cơ sở trồng thử nghiệm tại thành phố Cảnh Hồng, châu Tây Song Bản Nạp. Tại khu vườn này, một cây sầu riêng trưởng thành có thể đeo tới 34 trái với trọng lượng trung bình đạt 3,7 kg. Đáng kinh ngạc hơn, các kỹ sư nông nghiệp đã ghi nhận được một trái sầu riêng khổng lồ nặng tới kỷ lục 8 kg. Không chỉ vượt trội về mặt kích thước, độ ngọt của lô sầu riêng này còn vượt mốc 36,9 độ brix, một chỉ số được xếp vào hàng cao cấp nếu đem so sánh với các giống thương phẩm đang lưu hành rộng rãi trên thị trường.
Đánh giá về lứa quả lịch sử này, ông Yang Dejun, Phó Viện trưởng Viện Lâm nghiệp và Đồng cỏ Vân Nam, khẳng định kết quả kiểm tra tổng hợp về màu cơm, hương thơm và vị giác đều đạt tiêu chuẩn chất lượng rất cao. Nguồn dữ liệu thực địa quý giá thu thập từ đợt thu hoạch sẽ là bệ phóng vững chắc để địa phương tiến tới quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung trong tương lai gần.
Dù đạt được những bước tiến mang tính đột phá về mặt khoa học, bức tranh tự chủ sầu riêng của Trung Quốc vẫn còn đối mặt với khoảng cách quá lớn về mặt sản lượng. Hiện tại, diện tích trồng sầu riêng tại Vân Nam mới chỉ vượt mức 1.133 hecta, tập trung chủ yếu ở châu Tây Song Bản Nạp. Khu vực này đang trồng thử nghiệm thành công bốn giống sầu riêng có khả năng thích nghi tốt, bao gồm cả những dòng đắt đỏ bậc nhất thế giới như Musang King và Red Prawn.
Nhìn sang tỉnh Hải Nam, nơi đã có vụ thu hoạch thương mại đầu tiên vào năm 2023, quy mô canh tác dù đạt khoảng 3.333 hecta nhưng phần lớn diện tích vẫn chưa bước vào độ tuổi cho năng suất tối đa. Hơn nữa, điều kiện thổ nhưỡng phù hợp để canh tác sầu riêng tại đảo này cũng chỉ bị giới hạn hẹp ở dải đất phía nam, khó có khả năng mở rộng vô hạn.
Thực tế này chỉ ra rằng, sản lượng sầu riêng nội địa của Trung Quốc hiện tại vẫn chỉ như muối bỏ bể nếu đặt cạnh khối lượng hàng triệu tấn nhập khẩu từ các nước Đông Nam Á mỗi năm. Tuy nhiên, việc cả Vân Nam và Hải Nam liên tiếp thu hoạch thành công đã phát đi một thông điệp chiến lược rõ ràng. Quốc gia tỷ dân đang âm thầm xây dựng nền móng cho một hệ sinh thái nông nghiệp nhiệt đới khép kín, và viễn cảnh những trái sầu riêng mác nội địa bước ra giành thị phần trên các kệ siêu thị nội địa chỉ còn là vấn đề thời gian.
