Toàn cảnh hồ Gươm, Hà Nội - Ảnh: NAM TRẦN
Trong đó, đề xuất hạ giải một số công trình, bổ sung các biểu tượng mới như Khải hoàn môn đang nhận được nhiều sự quan tâm và ý kiến khác nhau.
Sáng 9-9, Tuổi Trẻ trao đổi với kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, người trực tiếp tham gia nghiên cứu, đề xuất đồ án để tìm hiểu về cách tiếp cận không gian đặc biệt này và ý nghĩa của các công trình mới trong phương án quy hoạch.
Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị - Ảnh: NVCC
Đã nghiên cứu sâu và lâu dài
* Điều gì đưa ông đến với việc nghiên cứu, đề xuất phương án quy hoạch khu vực hồ Gươm - một không gian đặc biệt của Hà Nội?
- Trong quá trình làm việc về kiến trúc cũng như quy hoạch, khu vực hồ Hoàn Kiếm là khu vực rất đặc biệt và chúng tôi đặc biệt quan tâm.
Trong mong muốn đóng góp với thành phố, với đất nước, chúng tôi đề xuất một đề án quy hoạch, trong đó điều chỉnh và tái cấu trúc các không gian chung quanh hồ Gươm để đề xuất lên UBND TP Hà Nội, Nhà nước.
Đây không phải là sự tự nhiên đi đến, mà là một sự nghiên cứu sâu và lâu, rất lâu dài về đề án này.
Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị
Đây là đề án rất quan trọng tại vị trí trung tâm của thủ đô và có ảnh hưởng đến các khu vực xung quanh. Mong muốn, tâm huyết và sự yêu mến Hà Nội - từ khi làm việc tại Hà Nội đến nay đã 30 năm - là động lực để chúng tôi đóng góp với thành phố, với đất nước.
Khu vực quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục - Ảnh: NAM TRẦN
* Với một không gian có nhiều công trình lịch sử, đâu là nguyên tắc quan trọng nhất khi đề xuất điều chỉnh, thưa ông?
- Đối với những công trình hiện có xung quanh hồ Gươm, đa số là những công trình của Pháp để lại, xây dựng từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, cùng một số công trình được xây dựng sau này.
Đối với những công trình xây dựng từ trước, chúng tôi nghiên cứu lịch sử và xuất phát từ chức năng của các công trình đó mà lịch sử để lại.
Ví dụ, ngay chỗ khu đất của UBND TP có tòa nhà Đốc lý phía trước được xây dựng vào đầu thế kỷ 20. Đó là địa điểm đầu tiên về hành chính của khu vực quanh hồ Gươm. Công trình đó được đánh giá, nghiên cứu để giữ lại vì tính chất và kiến trúc.
Tương tự, các công trình kế tiếp xung quanh cũng được đánh giá cẩn thận để đề xuất giữ lại. Còn một số công trình xây dựng sau này thì có đề xuất hạ giải.
Sự hạ giải này không phải đơn giản mà là sự nghiên cứu để góp phần mở rộng không gian hồ Gươm.
Yếu tố chính là giữ lại tính chất không gian và cái đặc biệt của hồ Gươm. Yếu tố thứ hai là mở rộng không gian về phía Bắc, Nam, Đông và Tây, đặc biệt là phía Đông, nhằm kết nối với sông Hồng.
Từ đó tạo thành một tổng thể rộng với nhiều quảng trường, không gian cây xanh phục vụ quần chúng và làm điểm nhấn cho không gian trung tâm hồ Gươm.
Khu vực xung quanh hồ Gươm được xem là khu vực lõi, di sản của Hà Nội - Ảnh: NAM TRẦN
Mở không gian từ hồ Gươm tới sông Hồng
* Kết nối hồ Gươm với sông Hồng được thể hiện như thế nào trong ý tưởng quy hoạch?
- Hồ Gươm nằm ở trung tâm, còn phía Đông là sông Hồng.
Ở phía Đông có quảng trường, chúng tôi gọi là quảng trường Thời Đại. Quảng trường đó mở không gian tới đường Nguyễn Hữu Huân, đường Lý Thái Tổ để kết nối với không gian của trục đại lộ sông Hồng qua các con đường xuất phát về phía Đông.
Đó là những mạch giao thông có sự liên hoàn, kết nối các không gian từ phía Đông tới sông Hồng.
Một không gian quan trọng khác là phía Nam, phía Đông - Nam, tức trục Tràng Tiền. Trong quy hoạch của người Pháp để lại, đây là con phố thương mại, nối phía Nam hồ Gươm với Nhà hát Lớn Hà Nội và khu vực xung quanh.
Trong đồ án quy hoạch đó, toàn bộ khu vực phía sau, bắt đầu bằng Bảo tàng Lịch sử, được mở tới sông Hồng, tạo sự nối tiếp về không gian từ trung tâm hồ Gươm qua trục Tràng Tiền đến Nhà hát Lớn, phía sau Nhà hát Lớn xuống sông Hồng.
Phối cảnh Khải hoàn môn hiện tại chỉ mang tính chất hình ảnh tượng trưng
Phối cảnh Khải hoàn môn
* Hình ảnh Khải hoàn môn đang gây nhiều tranh luận. Có người cho rằng phối cảnh Khải hoàn môn chưa đẹp, chưa xứng tầm, ông có ý kiến gì về việc này?
- Chúng ta phải có một cái nhìn như thế này: đây là đồ án điều chỉnh quy hoạch, chưa phải là đồ án về kiến trúc.
Trong điều chỉnh quy hoạch có những vùng, những vị trí để định vị một số công trình mới trong tương lai, kết hợp với các công trình xưa, cũ để lại, tạo thành một tổng thể, kể cả những không gian quảng trường, công viên cây xanh.
Việc định vị một số công trình mang tính chất hình ảnh tượng trưng, chưa phải là công trình về kiến trúc.
Khải hoàn môn được định vị ở khu vực đó vì nằm trên trục Bắc - Nam. Ở phía Bắc được mở rộng quảng trường, chúng tôi gọi là quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Nơi đó sẽ định vị một tượng đài, nó là tượng đài chiến thắng, là Khải hoàn môn, là công trình đặc biệt trên điểm nhấn đó.
Đó là ý tưởng về quy hoạch. Còn hình ảnh kiến trúc sẽ là sự tham gia nghiên cứu của nhiều người để phù hợp với vị trí, tính chất và mong muốn đóng góp của các chuyên gia, kiến trúc sư.
Tháp Hòa Phong là di tích cổ duy nhất còn sót lại của tổng thể kiến trúc chùa Báo Ân - Ảnh: NAM TRẦN
* Thưa ông, nhiều ý kiến cho rằng các công trình Khải hoàn môn trên thế giới thường được thiết kế để người dân đi qua. Tuy nhiên, theo hình ảnh dự kiến trong đồ án tại hồ Gươm, công trình này lại hướng thẳng ra mặt nước, vì sao?
- Tôi cho rằng đó là một ý kiến đóng góp mang tính xây dựng. Tuy nhiên, tôi xin được đặt ngược lại một câu hỏi: Tại sao tượng đài chiến thắng hay Khải hoàn môn lại không được phép nằm gần hoặc hướng ra mặt nước?
Thật sự, vị trí dự kiến đặt Khải hoàn môn ở hồ Gươm không phải gần, mà nhìn ra mặt nước. Cái quan trọng nhất trong không gian cảnh quan đó thì nhìn về phía hồ là cái hướng tốt nhất. Chứ đâu có quy định nào nói Khải hoàn môn không được nằm nhìn ra mặt nước?
Dân chúng quan tâm, công chúng quan tâm nên sẽ có các ý kiến đóng góp. Và dĩ nhiên, về phía phần chúng tôi là kiến trúc sư, sẽ tiếp thu và nghiên cứu những đóng góp đó.
