Thị trường tài chính toàn cầu đang chứng kiến một cuộc dịch chuyển dòng vốn mang tính cấu trúc. Những tay chơi lớn đang âm thầm chốt lời ở các hầm trú ẩn an toàn truyền thống như vàng hay bạc. Mục tiêu mới của giới tinh hoa tài chính là một cuộc chơi khốc liệt và mang tầm nhìn dài hạn hơn.
Sự xoay trục này hoàn toàn không vướng bận bởi rủi ro địa chính trị. Nó bắt nguồn trực tiếp từ hai cỗ máy bơm tăng trưởng khổng lồ của nền kinh tế thế giới hiện nay là hệ sinh thái xe điện và trí tuệ nhân tạo.
Sự lột xác của kim loại đỏ trong kỷ nguyên số
Nhiều thập kỷ qua, giới tài chính vẫn ví von đồng như một phong vũ biểu đo lường sức khỏe nền kinh tế. Giờ đây, thứ kim loại này đã rũ bỏ lớp áo nguyên liệu công nghiệp thuần túy để vươn mình thành một loại tài sản chiến lược. Cấu trúc cung cầu đang bị bóp méo bởi quá trình chuyển đổi năng lượng xanh và tốc độ phình to của hạ tầng kỹ thuật số.
Nguyên liệu đồngNgành công nghiệp xe điện minh họa rõ nét nhất cho cơn khát vô tận này. Một chiếc xe không phát thải cần khối lượng đồng nhiều gấp bốn lần so với xe sử dụng động cơ đốt trong. Nguyên liệu này len lỏi đặc kín trong cuộn dây động cơ, hệ thống cáp điện áp cao và mạng lưới sạc nhanh đang phủ sóng toàn cầu.
"Đồng đang thực sự nóng lên", ông Duo Fu thuộc Rystad Energy nhận định. Tỷ trọng đồng phục vụ xe điện được dự báo sẽ tăng gấp đôi lên mức 12 phần trăm tổng nhu cầu toàn cầu vào năm 2040. Cuộc chơi càng thêm căng thẳng khi các siêu trung tâm dữ liệu AI mọc lên, đòi hỏi hệ thống truyền tải điện mật độ cao.
Citigroup ước tính thế giới sẽ thiếu hụt khoảng 330.000 tấn đồng trong năm nay. Với lượng tồn kho chạm đáy, giá kim loại đỏ có thể dễ dàng phá vỡ mốc 13.000 USD và tiến sát ngưỡng 15.000 USD mỗi tấn, đẩy cổ phiếu của các đế chế khai khoáng như Freeport-McMoRan lên đỉnh cao mới.
Kho báu 30 năm ngủ quên dưới lòng đất Đông Nam Á
Để nuôi sống kỷ nguyên xanh, thế giới đang lùng sục mọi ngóc ngách nhằm tìm kiếm nguồn cung khổng lồ. Dữ liệu từ Wood Mackenzie chỉ ra ngành khai khoáng cần bổ sung 900.000 tấn công suất đồng mới mỗi năm chỉ để cầm cự. Áp lực này đang biến Đông Nam Á thành điểm nóng mới của bản đồ tài nguyên toàn cầu.
Mỏ đồng lộ thiên Bingham Canyon tại MỹIndonesia đang chớp thời cơ rất nhanh với hàng tỷ USD rót vào các tổ hợp luyện kim. Trong khi đó, Philippines khao khát trở thành mắt xích trọng yếu nhưng lại ngậm ngùi nhìn 92 phần trăm tài nguyên nằm phơi sương dưới lòng đất. Những rào cản về giấy phép và nỗi ám ảnh môi trường đang trói chân quốc gia này.
Trường hợp của mỏ Tampakan trên đảo Mindanao là minh chứng sắc lạnh cho sự bế tắc. Khu vực đồi núi rộng 10.000 hecta này cất giấu 3 tỷ tấn quặng, được định giá là dự án đồng và vàng lớn nhất khu vực. Dù có khả năng cung ứng 375.000 tấn mỗi năm, siêu dự án 6 tỷ USD này vẫn giậm chân tại chỗ kể từ khi được phát hiện vào thập niên 90.
Nút thắt sinh thái và nghịch lý của chuỗi cung ứng đồng
Đưa một mỏ đồng quy mô lớn vào khai thác là hành trình gian nan kéo dài cả thập kỷ. Tại dự án Tampakan, sự đình trệ xuất phát từ một vết nứt sâu hoắm trong lòng cộng đồng bản địa. Một nhóm sẵn sàng cho thuê đất để đổi lấy sinh kế mới, gọi khối tài nguyên này là "món quà từ Chúa".
Tuy nhiên, lãnh đạo bộ tộc Blaan là bà Nora Puli Sukal lại kiên quyết từ chối nhượng bộ để bảo vệ di sản tổ tiên. Giám mục Cirilo Casicas cũng cảnh báo nước thải axit mỏ sẽ đầu độc vĩnh viễn dòng sông bằng thạch tín. Hệ sinh thái nông nghiệp của toàn vùng Mindanao đứng trước rủi ro mang những "dấu vết vĩnh viễn".
Sự bất động của các siêu dự án khiến chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng mỏng manh, nhất là khi lực cầu từ Trung Quốc chưa bao giờ hạ nhiệt. Hàng trăm nghìn tấn tồn kho bốc hơi chỉ trong thời gian ngắn, báo hiệu một cuộc đua gom hàng khốc liệt từ giới tinh hoa châu Á để phục vụ tầm nhìn chế biến sâu.
Thế giới đang đứng trước một lằn ranh đạo đức đầy trớ trêu. Để có những chiếc xe sạch hay cỗ máy vận hành mượt mà, con người buộc phải xới tung những dải đất hoang sơ nguyên thủy.
"Chúng ta không thể xây dựng xe điện bền vững bằng nguồn nguyên liệu khai thác bẩn. Và chúng ta cũng không thể đào mỏ để thoát khỏi cuộc khủng hoảng khí hậu", bà Ellen Moore từ tổ chức Earthworks thẳng thắn đúc kết nghịch lý xót xa của thời đại.
