Họ giải thích từ huyết áp, tiểu đường đến ung thư, đưa ra lời khuyên về điều trị và phòng bệnh. Vấn đề là phía sau màn hình có thể không phải một bác sĩ thật mà là sản phẩm được tạo hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo (AI).
Với hình ảnh, giọng nói và khẩu hình ngày càng giống người thật, các “bác sĩ AI” dễ tạo cảm giác tin cậy. Một số video còn sử dụng bối cảnh phòng khám, áo blouse và cách xưng hô chuyên nghiệp để tăng tính thuyết phục.
Bà Hồng (59 tuổi, Nội Bài, Hà Nội) thường xuyên xem những video như vậy mà ban đầu không biết nhân vật trên màn hình là AI. “Bác sĩ tư vấn hữu ích, chuyên nghiệp, lại giải thích kỹ đúng những thứ tôi muốn nghe nên tôi thường hay xem”, bà nói. Chỉ đến khi con trai phát hiện, bà mới biết mình đang nghe lời tư vấn từ một nhân vật không tồn tại. Điều đáng lo là sau đó, bà vẫn tiếp tục tìm xem các video này khi có vấn đề sức khỏe.
Sức hút của nội dung AI không chỉ đến từ khả năng tạo hình ảnh giống người thật mà còn nằm ở cách các nền tảng phân phối nội dung. Những video ngắn, dễ hiểu, đánh trúng các câu hỏi sức khỏe phổ biến có thể nhanh chóng tiếp cận lượng lớn người xem.
Nội dung sức khỏe do AI thực hiện ngày càng phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội. Ảnh minh họaNghiên cứu do công ty tiếp thị số Hallam thực hiện tại Anh cho thấy khoảng 40% trong số các video sức khỏe phổ biến nhất trên TikTok có sự tham gia của AI. Với một số nhóm tìm kiếm như “mẹo sức khỏe”, tỷ lệ video được phân loại là do AI tạo ra hoặc có AI hỗ trợ lên tới 84%. Các video hàng đầu về bác sĩ và sức khỏe do AI tạo ra trong nghiên cứu đạt trung bình khoảng 2,5 triệu lượt xem.
Đáng chú ý, nguy cơ không chỉ đến từ những nhân vật hoàn toàn hư cấu. Công nghệ deepfake còn cho phép lấy khuôn mặt, giọng nói của bác sĩ thật để tạo ra những phát ngôn mà người đó chưa từng nói. Một cuộc điều tra của Full Fact được The Guardian dẫn lại từng phát hiện các video deepfake sử dụng hình ảnh bác sĩ thật để quảng bá những sản phẩm bổ sung sức khỏe chưa được chứng minh hiệu quả.
Sự xuất hiện của “bác sĩ AI” cũng cần được nhìn nhận trong bối cảnh AI đang ngày càng trở thành công cụ để người dân tìm kiếm thông tin sức khỏe. Một nghiên cứu đăng trên BMJ Open năm 2026 kiểm tra 250 câu trả lời của 5 chatbot phổ biến đối với các câu hỏi về ung thư, vaccine, tế bào gốc, dinh dưỡng và thể thao. Kết quả cho thấy 49,6% câu trả lời được đánh giá là có vấn đề, trong đó 19,6% ở mức nghiêm trọng. Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy chatbot thường trả lời với giọng điệu chắc chắn, ngay cả khi nội dung có sai sót.
Điều này cho thấy rủi ro không nằm ở bản thân công nghệ AI mà ở cách con người sử dụng và tin tưởng nó. Một hệ thống có thể tạo ra câu trả lời trôi chảy, hình ảnh thuyết phục nhưng điều đó không đồng nghĩa thông tin có cơ sở khoa học.
Những nội dung do AI thực hiện không được kiểm chứng, có thể gây ra hệ lụy cực kỳ nguy hiểm. Ảnh minh họaWHO cũng nhấn mạnh rằng thông tin sức khỏe trên mạng xã hội có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định chăm sóc sức khỏe của người dân, đồng thời kêu gọi các nền tảng tăng khả năng tiếp cận những nguồn thông tin khoa học, đáng tin cậy.
Các nền tảng đã bắt đầu đưa ra những quy định nhằm nhận diện nội dung AI. Ví dụ, TikTok yêu cầu gắn nhãn đối với nội dung AI hoặc nội dung chỉnh sửa có hình ảnh con người, đồng thời cấm một số dạng thông tin y tế sai lệch có thể gây hại.
Tuy nhiên, nhãn AI chỉ giải quyết một phần vấn đề. Khi một video vừa mang hình ảnh giống bác sĩ thật, vừa sử dụng giọng nói thuyết phục và được thuật toán đưa đến hàng triệu người, việc phân biệt thật - giả vẫn là thách thức lớn.
WHO cho rằng nâng cao hiểu biết về sức khỏe là nền tảng giúp người dân tiếp cận, hiểu và sử dụng thông tin một cách đúng đắn trong bối cảnh lượng thông tin và thông tin sai lệch ngày càng tăng.
Với “bác sĩ AI”, câu hỏi quan trọng nhất vì thế không phải nhân vật trên màn hình trông giống bác sĩ đến mức nào, mà là ai đứng sau nội dung, thông tin dựa trên bằng chứng nào và người xem có thể kiểm chứng ở đâu. Trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, một giọng nói nhân tạo có thể thuyết phục hàng triệu người, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của một chuyên gia y tế thực sự.
