Sau 4 năm thực hiện lộ trình chuyển đổi năng lượng, bức tranh giao thông tại Việt Nam đã ghi nhận sự lột xác mang tính bước ngoặt. Từ một thị trường phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu hóa thạch, dòng chảy phương tiện đang dần được điện hóa với tốc độ hàng đầu khu vực. Quá trình này không chỉ góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa mức phát thải ròng về 0 vào năm 2050, mà còn làm thay đổi sâu sắc thói quen di chuyển của hàng triệu người dân tại các đại đô thị.
Một hãng taxi ra mắt tại Hải Phòng sử dụng hoàn toàn 100% xe điệnTheo báo cáo mới nhất của Bộ Xây dựng, mảng vận tải hành khách đang là đầu tàu dẫn dắt công cuộc điện hóa. Thống kê cho thấy gần 71% lượng xe taxi trên cả nước đã chuyển sang sử dụng động cơ điện. Tỷ lệ này đối với mạng lưới xe bus công cộng cũng đạt mức trên 23%.
Sự dịch chuyển này mang lại lợi ích kép vô cùng thiết thực cho cả nền kinh tế và môi trường. Các doanh nghiệp vận tải cắt giảm được một lượng lớn chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng định kỳ so với việc duy trì những cỗ máy đốt trong truyền thống. Nhìn từ góc độ vĩ mô, hàng vạn chiếc xe công cộng chạy điện lăn bánh mỗi ngày đang trực tiếp gỡ bỏ gánh nặng ô nhiễm không khí và tiếng ồn vốn đã trở thành vấn đề nhức nhối suốt nhiều năm qua. Việc các hãng taxi tiên phong thay máu đội xe cũng tạo ra hiệu ứng mồi, giúp người dân có cơ hội trải nghiệm thực tế và dần xóa bỏ định kiến về các phương tiện sử dụng pin.
Hiệu ứng tích cực từ phương tiện công cộng đã lan tỏa mạnh mẽ sang thói quen tiêu dùng cá nhân. Hiện nay, số lượng ô tô và xe máy điện lưu thông trên đường phố liên tục thiết lập các cột mốc mới. Phương tiện xanh đang chiếm giữ hơn 6% thị phần trong tổng số hơn 6,3 triệu chiếc xe các loại đang lăn bánh trên toàn quốc.
Động lực lớn nhất giúp người tiêu dùng gạt bỏ sự e ngại chính là tốc độ phủ sóng của mạng lưới nạp năng lượng. Việt Nam hiện đã phát triển được hệ thống hơn 15.000 trạm sạc xe điện. Các trụ bơm điện không chỉ bám dọc theo mạng lưới đường cao tốc hay quốc lộ, mà đã len lỏi vào từng bãi đỗ xe nội đô, trung tâm thương mại và tầng hầm các khu chung cư. Sự hiện diện dày đặc này giúp giải quyết triệt để hội chứng sợ hết pin của giới tài xế. Nhận thấy xu thế tất yếu này, các cơ quan chức năng như Bộ Xây dựng đang từng bước đưa yêu cầu thiết kế trạm sạc trở thành quy chuẩn bắt buộc đối với các công trình dân dụng xây mới.
Sự bùng nổ của phương tiện xanh đang mở ra một bài toán hóc búa ở mặt trận năng lượng. Dựa trên tốc độ tăng trưởng hiện hành, nút thắt lớn nhất trong thập kỷ tới không nằm ở công suất của các nhà máy sản xuất ô tô, mà nằm ở sức chịu đựng của lưới điện quốc gia. Các chuyên gia dự báo đến năm 2030, hệ thống điện sẽ phải gánh thêm khoảng 3 đến 4 tỷ kWh mỗi năm chỉ để phục vụ riêng cho nhu cầu sạc phương tiện giao thông.
Nguồn cầu khổng lồ này đòi hỏi ngành điện lực phải có những bước đi đón đầu chiến lược ngay từ lúc này. Hệ thống truyền tải, đặc biệt là các trạm biến áp tại khu vực lõi đô thị đông dân cư, cần được nhanh chóng nâng cấp để ngăn chặn nguy cơ sập nguồn cục bộ khi hàng triệu chủ xe cùng cắm sạc vào giờ cao điểm. Việc phát triển lưới điện thông minh và điều hướng hành vi người dùng thông qua biểu giá điện linh hoạt sẽ là chìa khóa giải quyết dứt điểm rủi ro này. Cùng với đó, giới hoạch định chính sách cần thúc đẩy các điểm sạc tận dụng nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời áp mái hay điện gió để giảm tải gánh nặng cho hệ thống điện lưới quốc gia.
