Năm 2018, các nhà khoa học Nhật Bản công bố phát hiện một trữ lượng đất hiếm quy mô rất lớn nằm trong lớp bùn biển sâu thuộc vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản, gần đảo Minami-Tori-shima. Phát hiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới khoa học và thị trường hàng hóa toàn cầu, trong bối cảnh chuỗi cung ứng đất hiếm đang chịu sự chi phối mạnh từ Trung Quốc.
Theo công bố nghiên cứu trên Nature Geoscience, lớp bùn biển sâu tại khu vực này chứa hàm lượng cao các nguyên tố đất hiếm (rare-earth elements – REE), với tổng trữ lượng ước tính khoảng 16 triệu tấn oxit đất hiếm. Đây là nhóm khoáng sản đặc biệt quan trọng đối với các ngành công nghệ cao như sản xuất pin, động cơ xe điện, tuabin gió, thiết bị điện tử và quốc phòng.
Không phải “kim loại quý”, mà là tài nguyên chiến lược
Điểm cần làm rõ là trữ lượng được phát hiện không phải vàng, bạc hay bạch kim, mà là 17 nguyên tố đất hiếm – những kim loại không quá hiếm trong tự nhiên nhưng rất khó khai thác và tinh luyện với chi phí hợp lý. Giá trị của đất hiếm nằm ở vai trò chiến lược, chứ không ở tính “quý hiếm” theo nghĩa truyền thống.
Nơi phát hiện mỏ đất hiếm ở gần đảo Minami-Tori-shimaMột số ước tính khoa học cho thấy, nếu được khai thác hiệu quả, lượng đất hiếm tại Minami-Tori-shima có thể đáp ứng nhu cầu toàn cầu trong nhiều thập kỷ, thậm chí hàng trăm năm đối với một số nguyên tố cụ thể như yttrium, europium hay terbium – dựa trên mức tiêu thụ hiện tại. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc trữ lượng này đủ thay thế hoàn toàn nguồn cung đất hiếm toàn cầu trong thời gian dài, như một số cách diễn đạt mang tính truyền thông thường nêu.
Khai thác biển sâu: Thách thức lớn hơn cơ hội
Khác với các mỏ đất hiếm trên đất liền, trữ lượng của Nhật Bản nằm ở độ sâu 5.000-6.000 mét dưới đáy biển, đòi hỏi công nghệ khai thác cực kỳ phức tạp. Theo các báo cáo của JAMSTEC và thông tin từ Reuters, Nhật Bản đang lên kế hoạch thử nghiệm khai thác bùn đất hiếm bằng tàu khoan khoa học Chikyu từ năm 2026.
Giai đoạn này mang tính thử nghiệm công nghệ, nhằm đánh giá khả năng thu hồi khoáng sản, chi phí khai thác, tác động môi trường và hiệu quả kinh tế. Cho đến nay, chưa có tuyên bố nào cho thấy Nhật Bản đã hoặc sắp thương mại hóa việc khai thác đất hiếm biển sâu. Các chuyên gia cảnh báo rằng chi phí cao, rủi ro kỹ thuật và những lo ngại về môi trường đại dương có thể khiến việc khai thác quy mô lớn chưa khả thi trong ngắn hạn, bất chấp tiềm năng tài nguyên rất lớn.
