Đề nghị Thống đốc NHNN cập nhật dấu hiệu giao dịch đáng ngờ
Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 9/8, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.
Góp ý về Luật Phòng, chống rửa tiền, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đánh giá việc Ban soạn thảo đưa 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa vào Điều 33a của dự thảo Luật là bước tiến trong việc cụ thể hóa Khuyến nghị 15 của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), tạo cơ sở pháp lý để nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro rửa tiền liên quan đến tài sản mã hóa.
Theo đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trong dự thảo hiện được liệt kê khá dàn trải, chưa cấu trúc theo các nhóm có cùng tính chất.
Đại biểu đề nghị hệ thống lại các dấu hiệu theo từng nhóm, gồm chỉ báo ngoài chuỗi (Off-chain), chỉ báo trên chuỗi (On-chain), chỉ báo về VASP và địa chỉ ví để điều khoản rõ ràng, logic hơn.
Bên cạnh các dấu hiệu được quy định cụ thể trong Luật, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị có một quy định mở, giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểuCần năng lực kỹ thuật để nhận diện giao dịch trên blockchain
Một nội dung khác được đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề cập là năng lực kỹ thuật để phát hiện các dấu hiệu giao dịch trên chuỗi.
Theo đại biểu, dự thảo đặt ra yêu cầu nhận diện các giao dịch liên quan đến dịch vụ trộn tiền, cầu nối liên chuỗi và các phương thức che giấu dòng tiền khác.
Để xác định nguồn gốc và đường đi của tài sản, cần sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu trên blockchain như phân cụm địa chỉ ví, phân tích đồ thị giao dịch, xác định chủ thể đứng sau địa chỉ ví, truy vết dòng tài sản qua nhiều blockchain và phân tích tương tác với hợp đồng thông minh.
Đại biểu lưu ý, các chức năng này không phải khả năng mặc định của hệ thống ngân hàng lõi. Nếu Luật yêu cầu tổ chức báo cáo phát hiện những dấu hiệu mà hạ tầng kỹ thuật chưa đủ khả năng quan sát, có thể xuất hiện khoảng cách giữa nghĩa vụ pháp lý và năng lực thực thi.
Từ đó, đại biểu đề nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu xây dựng hoặc tổ chức cung cấp hạ tầng công nghệ giám sát dùng chung theo mô hình SupTech/RegTech, gồm công cụ phân tích dữ liệu trên blockchain, cơ chế chia sẻ dữ liệu và hệ thống cảnh báo rủi ro cho các tổ chức thuộc diện báo cáo.
Đề nghị bổ sung năng lực phân tích và điều tra tài chính số
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cho rằng hệ thống giám sát cần đi cùng năng lực phân tích và xử lý báo cáo giao dịch đáng ngờ.
Theo đại biểu, báo cáo giao dịch đáng ngờ liên quan tài sản mã hóa có cấu trúc khác với giao dịch ngân hàng thông thường. Do đó, công tác phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực này cần bổ sung năng lực phân tích blockchain, điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế thu hút và sử dụng nhân lực chuyên môn cao về Blockchain Forensics, phân tích dữ liệu và điều tra tài chính số cho các đơn vị có chức năng phòng, chống rửa tiền và điều tra tội phạm tài chính, công nghệ cao.
Đồng tình với nội dung này, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị, cho rằng việc nhận diện và báo cáo giao dịch đáng ngờ, đặc biệt trong lĩnh vực tài sản mã hóa, không chỉ là vấn đề kỹ thuật ngân hàng mà còn liên quan đến an ninh tài chính quốc gia.
Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ kiến nghị Chính phủ ban hành tiêu chí kỹ thuật hướng dẫn từng dấu hiệu đáng ngờ, quy định ngưỡng giao dịch bắt buộc xác minh danh tính theo thông lệ quốc tế, đồng thời có lộ trình đầu tư hạ tầng và đào tạo cán bộ để các quy định được triển khai đồng thời với Luật.
Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ cơ chế bảo vệ người báo cáo tại Điều 39, gồm miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng khi báo cáo trung thực, có căn cứ hợp lý. Theo đại biểu, cơ chế này nhằm giúp tổ chức tín dụng yên tâm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, nâng cao chất lượng phát hiện giao dịch đáng ngờ và tránh gây khó khăn cho khách hàng hợp pháp.
