Toàn cảnh đập ngăn mặn, giữ ngọt Thảo Long nhìn từ trên cao - Ảnh: V.T
Ngậm ống dưỡng khí, đeo chì nặng trịch, hàng chục thợ lặn ngày đêm ngụp lặn dưới đáy sông Hương đục ngầu để "mổ xẻ" 6 trong số 15 khoang cửa xả của đập Thảo Long, công trình ngăn mặn, giữ ngọt từng lớn nhất Đông Nam Á.
Cuộc đại tu phức tạp bậc nhất kể từ ngày đập vận hành đang chạy đua từng ngày với mùa mưa bão.
"Làm xiếc" dưới gầm cầu, trên dòng nước xoáy sông Hương
Xây một công trình thủy lợi mới đã khó, sửa chữa đập Thảo Long còn là bài toán hóc búa hơn nhiều lần. Nỗi nhọc nhằn lớn nhất của những người thi công nơi đây nằm ở chính không gian thi công: chật hẹp, bức bối, bị kẹp giữa mô hình "trên cầu, dưới đập".
Nhìn từ xa, công trường lọt thỏm dưới gầm cầu giao thông, phía trên xe cộ nối đuôi qua lại, phía dưới hàng chục con người đạp sóng nước mưu sinh với từng khối bê tông.
Khoảng không eo hẹp khiến ngay cả việc đưa máy móc vào thi công cũng trở thành một cuộc vật lộn, nhiều đoạn cừ thép (loại thanh sắt dùng để đóng cừ chắn nước) phải cắt ngắn mới có thể đưa lọt vào khu vực thi công chật hẹp.
"Thời điểm thi công người ta làm đập trước rồi mới bắc cầu ngay trên đập. Còn hiện nay, nhiều công trình tương tự, người ta làm đập nằm sát và đi song song với cầu chứ ít làm theo mô hình đập nằm ngay dưới cầu như thế này", chỉ huy trưởng công trường Lang Thanh Trường cho biết.
Qua thời gian, dưới đáy các cửa xả xuất hiện những hố rỗng lớn, hậu quả của dòng chảy xiết bào mòn suốt nhiều năm. Xử lý những hố rỗng này là thử thách không nhỏ.
Nhóm thợ lặn phải lặn xuống tận đáy sông sâu để dựng hệ thống cừ, dựng đà chống, làm khô móng, rồi mới tiến tới đổ bê tông bịt đáy ngay dưới mặt nước.
Ngay dưới mặt nước đục ngầu, từng tốp thợ lặn ngụp chỉnh sửa bề mặt đáy sông, san gạt bê tông trong tầm nhìn gần như bằng không. Khó khăn càng chồng chất khi con nước cuối sông Hương chuẩn bị đổ vào phá Tam Giang, đoạn sông vốn tiềm ẩn nhiều dòng xoáy nguy hiểm.
Thợ lặn chuẩn bị xuống nước thực hiện thi công dự án - Ảnh: N.DO
"Không như các công trình khác, nước dưới sông Hương đoạn này đục ngầu, cộng với lực cản từ thân đập tạo thành nhiều vòng xoáy nên công việc hết sức khó khăn. Có những ngày phải dầm mình trong nước từ sớm tới khuya để kịp tiến độ" - ông Huỳnh Ngọc Minh (56 tuổi, ở xã Bình Điền, TP Huế) chia sẻ.
Trên mình đeo chì cho dễ lặn sâu, miệng ngậm chặt ống dưỡng khí, từng người thợ nối tiếp nhau ngụp xuống dòng nước. Phía trên mặt sông, luôn có một người đồng đội canh giữ theo nguyên tắc "một kèm một", mắt không rời khỏi mặt nước.
Thấp thỏm ngóng nước thượng nguồn
Áp lực với những người thợ không chỉ đến từ khối lượng công việc khổng lồ, mà còn từ chính sự "đỏng đảnh" của dòng Hương giang.
Đang vào cao điểm phục vụ tưới tiêu nông nghiệp do nắng nóng kéo dài, đơn vị thi công phải phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư dự án để điều tiết nước, vừa đảm bảo nguồn nước tưới cho vùng thượng lưu, vừa giữ cao trình an toàn cho các dự án ở hạ du.
Ông Lê Văn Mẫn, cán bộ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn TP Huế, cho biết đơn vị đã lường trước mọi kịch bản thời tiết để công trình vừa sửa chữa vừa đảm bảo nhiệm vụ ngăn mặn, giữ ngọt.
Các tổ thợ sửa chữa 4 cửa đập đang hư hỏng, trong đó 2 cửa hư hỏng nặng được thay mới hoàn toàn - Ảnh: N.DO
"Ngay cả khi lượng mưa đổ về tăng đột biến sau những cơn mưa cường độ lớn như mùa hè các năm trước, dòng chảy vẫn được đảm bảo thoát nước an toàn, lúc đó 9 trong tổng số 15 khoang cửa của đập vẫn đảm bảo điều tiết, trừ những trường hợp mưa lũ bất thường như mùa đông", ông Mẫn nói.
Hợp đồng được ký từ cuối năm 2025, nhưng do thời tiết và con nước đầu năm nhiều biến động nên đến giữa tháng 3-2026 mới chính thức thi công trên dòng sông.
Dự kiến đến ngày 20-8, khi bê tông ổn định, nhà thầu sẽ hút nước, lắp ráp cửa van và vận hành thử. Mốc "chốt hạ" của giai đoạn này là ngày 30-8, trước khi mùa mưa lũ tràn về.
"Khác với một số công trình khác, công trình này đặt trên dòng sông Hương, là cửa thoát nước ra biển và chịu ảnh hưởng khi thủy triều lên xuống, nên việc hoàn thành trước mùa mưa là nhiệm vụ bắt buộc phải hoàn thành", ông Mẫn nói.
Đập Thảo Long là công trình ngăn mặn, giữ ngọt được xây dựng ở hạ lưu sông Hương. Khởi công năm 2001, khánh thành năm 2008, đây từng là đập ngăn mặn, giữ ngọt lớn nhất Đông Nam Á vào thời điểm đó.
Dự án sửa chữa cấp bách đập Thảo Long do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn TP Huế làm chủ đầu tư, tổng mức đầu tư gần 349 tỉ đồng, thời gian thực hiện 2 năm.
Trong năm 2026, các đơn vị thi công tập trung sửa chữa các khoang 1, 2, 9, 10, 11, 12 và tiến hành sửa chữa các cửa van cũ.
