Đặc sản nước mắm 300 năm tuổi ở ‘thủ phủ resort’ Việt Nam vừa vào danh mục di sản, giá có loại lên tới 350.000 đồng/lít

nuoc-mam-phan-thiet-1_1795278211.jpgNước mắm Phan Thiết vừa được Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục quốc gia về văn hóa phi vật thể. Ảnh: Tổng hợp

Những ngày này, các hộ gia đình và cơ sở sản xuất nước mắm tại Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng (Bình Thuận cũ) không giấu được niềm vui khi nghề làm nước mắm truyền thống của địa phương được công nhận là di sản, mở ra thêm cơ hội quảng bá và phát triển thương hiệu lâu đời.

Hơn 300 năm làm nên danh tiếng nước mắm Phan Thiết

Phan Thiết từ lâu được biết đến là một trong những vùng sản xuất nước mắm nổi tiếng của Việt Nam. Trải qua hơn 300 năm hình thành và phát triển, nghề làm nước mắm nơi đây được gìn giữ qua nhiều thế hệ và trở thành một nét đặc trưng trong đời sống văn hóa và kinh tế của vùng biển nắng gió.

Hằng năm, cứ độ từ tháng 4 đến tháng 8 âm lịch, cá cơm tại vùng biển Phan Thiết chính là nguyên liệu chủ yếu để chế biến nước mắm. Trong đó, cá cơm than và cá cơm sọc tiêu được các nhà lều ưu tiên lựa chọn để ủ chượp trong lu, khạp hoặc thùng gỗ, tạo nên sản phẩm mang hương vị đặc trưng của địa phương.

Theo ông Trương Quang Hiến, Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Phan Thiết - người có gần 30 năm gắn bó với nghề cho biết, nước mắm Phan Thiết sở hữu những đặc trưng riêng, được tạo nên từ phương pháp sản xuất truyền thống, điều kiện khí hậu nhiều nắng và nguồn nguyên liệu cá biển phong phú.

Theo ông Hiến, khí hậu nắng nóng tại Phan Thiết là một trong những yếu tố thuận lợi giúp quá trình ủ chượp diễn ra hiệu quả, tạo nên màu sắc và hương vị đặc trưng của nước mắm thành phẩm.

Ông Hiền ví von rằng, nhờ trời nắng hơn các nơi khác, cá khi ủ chượp sẽ chín kịp thời để ra những giọt nước mắm màu cánh dán, màu vàng và mùi đặc trưng. Du khách ngang qua vùng này nghe mùi là biết đã đến Phan Thiết.

phan-thiet-2_1795278301.jpgPhan Thiết được mệnh danh là "thủ phủ resort". Ảnh: Tổng hợp

Từng chịu áp lực từ nước chấm công nghiệp, nguồn cá cơm suy giảm

Dù có lịch sử lâu đời và danh tiếng trên thị trường, nghề làm nước mắm Phan Thiết từng trải qua không ít khó khăn. Sự phát triển của các sản phẩm nước chấm công nghiệp tạo áp lực cạnh tranh về giá cả, chất lượng, khiến nhiều cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống gặp khó trong việc duy trì hoạt động.

Trong khi đó, nguồn nguyên liệu cá cơm ngoài khơi cũng ngày càng giảm, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất của các cơ sở địa phương.

Trước những thách thức, một số đơn vị chuyển sang sản xuất gia công cho doanh nghiệp khác hoặc cung cấp nước mắm thô khiến cho thương hiệu nước mắm Phan Thiết từng có thời điểm giảm sự hiện diện trên thị trường.

Việc nghề làm nước mắm Phan Thiết được công nhận là di sản vì vậy được kỳ vọng tạo thêm động lực cho các cơ sở sản xuất. Theo ông Hiến, đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thế hệ, mà còn là cơ hội để thương hiệu nước mắm địa phương tiếp tục quảng bá rộng rãi, tiếp cận thêm nhiều thị trường.

Được biết, hiện Hiệp hội Nước mắm Phan Thiết có 48 hội viên, gồm 5 công ty cổ phần, 29 công ty trách nhiệm hữu hạn, 1 doanh nghiệp tư nhân và 13 cơ sở sản xuất hộ gia đình. Trong số này, 36 doanh nghiệp và cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý "Phan Thiết" cho sản phẩm nước mắm truyền thống.

nuoc-mam-phan-thiet-2_1795278370.jpgNước mắm Phan Thiết có hương vị đặc trưng riêng có. Ảnh: Tổng hợp

Các hội viên của hiệp hội cung ứng khoảng 22-23 triệu lít nước mắm mỗi năm, với doanh số gần 1.000 tỷ đồng. Ngành nghề này tạo việc làm cho khoảng 400 lao động thường xuyên cùng hàng nghìn lao động thời vụ, đồng thời tiêu thụ 22.000-23.000 tấn cá mỗi năm, góp phần duy trì hoạt động khai thác, tiêu thụ thủy sản và sinh kế của ngư dân địa phương.

Bên cạnh những doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn, Phan Thiết vẫn duy trì nhiều hộ gia đình làm nước mắm truyền thống với quy mô nhỏ, sử dụng lu, khạp để ủ chượp, lưu giữ phương thức chế biến đã gắn bó với vùng biển này qua nhiều thế hệ.

nuoc-mam-ngoc-dinh-1_1795278429.jpgNước mắm Ngọc Định Phan Thiết với lịch sử 28 năm hình thành và phát triển. Ảnh: Tổng hợp

Theo khảo sát, giá nước mắm truyền thống Phan Thiết nhìn chung dao động từ 80.000đ đến 350.000đ/lít (hoặc từ 50.000đ – 250.000đ cho các chai dung tích nhỏ từ 330ml - 500ml), tùy thuộc vào thương hiệu, độ đạm và loại chai (nhựa hay gốm sứ/tĩn).