Ngành công nghiệp sầu riêng Malaysia đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Từng tự hào với những chuyến chuyên cơ chở trái cây tươi đắt đỏ sang Trung Quốc, quốc gia này nay phải đối mặt với bài toán thực tế hơn là làm sao để tiêu thụ hết sản lượng đang tăng vọt. Giải pháp chiến lược đang được chính phủ ráo riết thúc đẩy là mở một tuyến vận tải đường bộ xuyên quốc gia.
Sầu riêng tại MalaysiaLời giải cho bài toán chi phí
Hiện tại, mỗi ngày Malaysia chỉ xuất khẩu khoảng 40 tấn sầu riêng tươi sang thị trường tỷ dân thông qua đường hàng không. Con số này là quá nhỏ bé so với năng lực sản xuất lên tới hơn 550.000 tấn mỗi năm của họ.
Sự bùng nổ về diện tích trồng trọt cùng việc áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại đã rút ngắn thời gian thu hoạch từ một thập kỷ xuống chỉ còn khoảng 4 năm. Hệ quả tất yếu là hàng loạt nhà vườn đồng loạt bước vào giai đoạn khai thác ổn định, đẩy nguồn cung vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường nội địa lẫn các kênh xuất khẩu hiện hữu.
Chi phí vận chuyển hàng không đắt đỏ chính là nút thắt lớn nhất ngăn cản hàng hóa đến tay người tiêu dùng. Giới chức Malaysia tính toán rằng, nếu tuyến đường bộ được thiết lập thành công, chi phí logistics có thể giảm tới 40%. Điều này không chỉ giúp gia tăng quy mô xuất khẩu mà còn đưa sầu riêng tiến sâu vào các tỉnh nội địa Trung Quốc, thay vì chỉ quẩn quanh phục vụ phân khúc cao cấp ở nhóm thành phố ven biển.
Trong lúc chờ đợi cái gật đầu từ phía đối tác, thị trường trong nước buộc phải có các biện pháp can thiệp. Cơ quan Tiếp thị Nông nghiệp Liên bang Malaysia dự kiến thu mua khoảng 1.000 tấn sầu riêng, trị giá tương đương 2,2 triệu đô la Singapore nhằm hạ nhiệt tình trạng hàng tồn đọng trước khi mùa cao điểm khép lại vào tháng 8.
Thay đổi thói quen canh tác
Hành trình đưa sầu riêng đi đường bộ không hề đơn giản khi phải đáp ứng các quy định pháp lý và yêu cầu kiểm dịch thực vật của hàng loạt quốc gia quá cảnh gồm Thái Lan, Việt Nam và Lào. Để vượt qua rào cản này, Bộ Nông nghiệp Malaysia buộc phải thay đổi cách làm nông truyền thống.
Lâu nay, sầu riêng bản địa thường được để rụng tự nhiên khi chín, một phương pháp mang lại hương vị đặc trưng nhưng lại khiến thời gian bảo quản vô cùng ngắn. Nay, chính phủ đang phối hợp với các viện nghiên cứu để thử nghiệm mô hình "cắt sẵn". Việc chủ động thu hoạch bằng cách cắt quả khỏi cuống trước khi chín hoàn toàn sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của trái cây, phù hợp với những chuyến xe tải xuyên biên giới kéo dài nhiều ngày.
Trước đó vào tháng 1, một chuyến xe thử nghiệm chở 1 tấn sầu riêng gai đen đã khởi hành từ cửa khẩu Bukit Kayu Hitam, qua Thái Lan và tiến vào Trung Quốc. Hành trình này tiêu tốn 75 giờ, một độ trễ quá lớn so với 4 giờ bay thông thường. Do đó, các quy trình xử lý sau thu hoạch nhằm kiểm soát nấm mốc và duy trì chất lượng trái đang được ráo riết hoàn thiện để chờ cơ quan quản lý Trung Quốc phê duyệt chính thức.
Thách thức thị phần từ Việt Nam và Thái Lan
Những nỗ lực chuyển mình của Malaysia diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến thị phần tại Trung Quốc đang trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Tháng 8/2024 đánh dấu một bước ngoặt khi Malaysia chính thức được cấp phép xuất khẩu sầu riêng tươi, thoát khỏi cái bóng của các sản phẩm đông lạnh và chế biến.
Tuy nhiên, họ bước vào cuộc chơi khi sân đấu đã được định hình vững chắc bởi Thái Lan và Việt Nam. Số liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy sức tiêu thụ của thị trường này là khổng lồ. Chỉ trong quý đầu năm 2026, lượng nhập khẩu sầu riêng tươi đã đạt khoảng 156.000 tấn, tăng 294% so với cùng kỳ năm trước. Toàn bộ miếng bánh béo bở này gần như nằm trọn trong tay hai quốc gia láng giềng của Malaysia.
Tuyến đường bộ nếu được khai thông sẽ là đòn bẩy chiến lược để Kuala Lumpur tái thiết lập lại bản đồ cạnh tranh. Bằng việc tối ưu hóa chi phí và mở rộng tầm phủ sóng, sầu riêng Malaysia không chỉ giải quyết được cuộc khủng hoảng thừa trong nước mà còn tạo ra một sức ép thực sự lên các đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong những năm sắp tới.
