Chân dung phó giáo sư SN 1974 dành gần 30 năm cho những tâm hồn chao đảo: Dạy học trò "đừng chỉ chữa căn bệnh mà hãy chữa một con người..."

Buổi sáng sớm, khi ánh đèn đêm còn chưa tắt hết, phòng làm việc của vị PGS này đã bận rộn với người bệnh, học trò và những chồng tài liệu khoa học trong nước, quốc tế dày cộp...

Đó là hình ảnh quen thuộc của người thầy thuốc đã gần 30 năm đồng hành cùng những số phận đang chao đảo giữa giông bão tâm trí, miệt mài tìm kiếm tri thức và đóng góp cho sự phát triển của khoa học Sức khỏe Tâm thần.

Với nhiều người, Tâm thần học vẫn là một lĩnh vực y khoa mới mẻ, đầy bí ẩn và thách thức. Nhưng với PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tuấn, đó là nơi khoa học thần kinh gặp gỡ tâm lý học và những giá trị nhân văn sâu sắc của con người.

 - Ảnh 1.

Lối rẽ của một người đi tìm sự thấu cảm

Nhiều người thường hỏi ông điều gì đã đưa một bác sĩ trẻ năm xưa dấn thân vào chuyên ngành còn nhiều mới mẻ và thách thức này. Bác sĩ Tuấn chỉ mỉm cười nhẹ nhàng. Ông chia sẻ, nỗi đau thể xác tuy khốc liệt nhưng còn dễ gọi tên, trong khi những tổn thương trong tâm trí lại âm thầm và dai dẳng. Người bệnh tâm thần chịu nhiều thiệt thòi, không chỉ bởi căn bệnh họ mang mà còn bởi những hạn chế trong hiểu biết khoa học và sự chia sẻ chưa thực sự phù hợp từ xã hội xung quanh.

Chính những trăn trở ấy đã thôi thúc ông không ngừng học tập và theo đuổi con đường khoa học. Từ những năm tháng sinh viên Y khoa đến khi trở thành bác sĩ nội trú chuyên ngành Tâm thần tại Trường Đại học Y Hà Nội, ông luôn nỗ lực trau dồi kiến thức và chuyên môn.

 - Ảnh 2.

Năm 2010, sau những năm tháng nghiên cứu tại Viện Karolinska - trung tâm y khoa danh tiếng của Thụy Điển và thế giới, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Y khoa về lĩnh vực tự sát học. Trở về nước với nền tảng tri thức hiện đại và vốn tiếng Anh vững vàng, ông không chọn cho mình một con đường thuận lợi mà trở lại Bệnh viện Bạch Mai, bắt tay vào hành trình chuẩn hóa và hiện đại hóa ngành Tâm thần học nước nhà.

Ở nơi cửa tử khép lại và sự sống hồi sinh

Trong ký ức của vị Viện trưởng, Bạch Mai không chỉ là nơi làm việc mà còn là một “trường đời” rèn giũa bản lĩnh. Ở nơi đây, hai chữ “giành lại sự sống” mang một ý nghĩa rất riêng. Đó không chỉ là những giây phút nghẹt thở trên bàn mổ cấp cứu, mà còn là cuộc chiến âm thầm kéo dài hàng tuần, hàng tháng để thắp lại niềm tin và khát vọng sống cho một con người đang muốn buông xuôi tất cả.

Có một trường hợp người bệnh trẻ mắc trầm cảm nặng do áp lực cuộc sống mà ông không bao giờ quên. Người bệnh từng có hành vi tự sát bằng cách lao vào một chiếc xe tải đang lưu thông trên đường Giải Phóng, khiến khuôn mặt bị tổn thương nghiêm trọng: vỡ xương gò má, xương mũi và gãy xương hàm. Nhưng điều đáng lo ngại hơn cả những tổn thương thể chất là trạng thái tâm lý khép kín hoàn toàn. Người bệnh từ chối ăn uống, không hợp tác điều trị và mất đi mong muốn sống.

PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tuấn cùng các cộng sự tại Viện Sức khỏe Tâm thần phối hợp với các bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt và Phẫu thuật Tạo hình để điều trị toàn diện cho người bệnh. Trong khi các bác sĩ ngoại khoa tỉ mỉ phục hồi từng tổn thương xương mặt, ông kiên trì triển khai phác đồ điều trị kết hợp liệu pháp tâm lý chuyên sâu và các kỹ thuật điều biến não bộ.

 - Ảnh 3.

Ngày người bệnh hồi phục, khuôn mặt dần lành lặn, tự tin mỉm cười và trở lại trường học, bác sĩ Tuấn biết rằng mình cùng các đồng nghiệp không chỉ chữa lành những tổn thương thể chất mà còn góp phần cứu vớt một tâm hồn, trả lại niềm hy vọng cho một gia đình từng rơi vào bế tắc.

Khi y học hiện đại chạm đến từng nếp não

Nhắc đến PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tuấn là nhắc đến một tư duy y khoa thực chất và hiện đại. Ông không chấp nhận dừng lại ở kinh nghiệm lâm sàng đơn thuần. Dưới sự chỉ đạo của ông, Viện Sức khỏe Tâm thần đã trở thành đơn vị đi đầu trong ứng dụng các kỹ thuật khoa học phân tử, điều biến não và những phương pháp tâm lý tiên tiến.

Từ nghiên cứu, ứng dụng di truyền học, kích thích từ xuyên sọ (TMS), kích thích dòng điện một chiều (tDCS), phản hồi sinh học thần kinh, đa ký giấc ngủ đến các liệu pháp tâm lý giàu tính nhân văn như âm nhạc, hội họa, tất cả đều hướng tới mục tiêu mở rộng cơ hội điều trị và phục hồi cho người bệnh.

Ông cũng là người kiên trì phát triển mô hình Tâm thần học liên kết. Sự phối hợp giữa chuyên khoa Tâm thần với các khoa Nội, Ngoại, Hồi sức đã góp phần phát hiện, chẩn đoán sớm và điều trị toàn diện cho nhiều trường hợp có biểu hiện bệnh lý phức tạp, chưa rõ nguyên nhân – những trường hợp trong y học thường được mô tả là “vô căn” hoặc “chưa rõ nguyên nhân”.

Với vai trò chủ biên, tác giả nhiều đầu sách có giá trị khoa học và học thuật cao, cùng hàng trăm bài báo khoa học trong nước và hàng chục công bố quốc tế uy tín, ông đã có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển của chuyên ngành. Các công trình hợp tác nghiên cứu di truyền học tâm thần với Viện Broad (MIT và Harvard, Hoa Kỳ) hay Charité Berlin (Đức) là minh chứng cho tinh thần nghiên cứu khoa học bền bỉ và sự kết nối với nền y học thế giới.

 - Ảnh 4.

Nhưng khi được hỏi về những thành quả ấy, ông thường trầm ngâm chia sẻ: “Nghiên cứu khoa học hay viết sách, cuối cùng cũng chỉ để người bác sĩ hiểu người bệnh sâu hơn và điều trị tốt hơn mà thôi”.

Triết lý của một người thầy khiêm cung

Trên bục giảng Trường Đại học Y Hà Nội hay trong vai trò Chủ tịch Hội Tâm thần học Việt Nam, PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tuấn luôn nhắc nhở học trò một nguyên tắc cốt lõi: “Thầy thuốc không chỉ chữa căn bệnh, mà chữa một con người đang mang căn bệnh ấy”.

Với ông, máy móc hiện đại hay các chỉ số di truyền có thể giúp nhận diện cơ chế bệnh sinh, nhưng chỉ có sự thấu cảm, lòng kiên nhẫn và sự tôn trọng phẩm giá con người mới giúp người bác sĩ thực sự chạm tới tâm hồn người bệnh.

Khi thăm khám, ông ít khi chỉ hỏi: “Hôm nay đỡ chưa?”, mà thường quan tâm sâu hơn: “Anh/chị đã trở lại được với công việc và gia đình chưa?”. Bởi với ông, đích đến của điều trị tâm thần không chỉ là những chỉ số trên thang đo được cải thiện, mà là ngày người bệnh có thể mỉm cười, trở lại công việc, gia đình và tận hưởng hạnh phúc đời thường.

Rời chiếc áo blouse trắng, vị Viện trưởng trở về với những thói quen giản dị. Người ta có thể bắt gặp ông chạy bộ đều đặn mỗi sáng, quây quần bên bữa cơm gia đình chiều muộn, trầm ngâm bên một cuốn sách dưới ánh đèn khuya, hoặc thưởng thức một chén trà trong khoảnh khắc thanh tĩnh để làm mới tâm hồn sau những lo toan nơi tuyến đầu.

Nhẹ nhàng và bền bỉ, ông như một nhịp cầu nối những tiến bộ khoa học với lòng nhân ái, góp phần hàn gắn những tổn thương tâm trí, dìu dắt những phận người chao đảo trở về với bờ bến bình yên của cuộc đời.

(Ảnh: BV)