Thời cơ từ sự thiếu hụt nguồn cung toàn cầu
Thị trường xuất khẩu cá tra Việt Nam vừa khép lại năm tài chính 2025 với con số ấn tượng khi kim ngạch vượt mốc 2 tỷ USD. Đây là tín hiệu tích cực, tạo đà tâm lý vững chắc cho toàn ngành bước vào chu kỳ kinh doanh mới. Bà Tô Thị Tường Lan, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định năm 2026 sẽ mở ra nhiều cơ hội lớn khi nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên tại các thị trường truyền thống như Bắc Âu và Bắc Mỹ được dự báo sẽ rơi vào chu kỳ thắt chặt nghiêm trọng.
Trong bối cảnh các nhà nhập khẩu quốc tế buộc phải tìm kiếm nguồn hàng thay thế để bù đắp sự thiếu hụt, cá tra Việt Nam nổi lên là ứng viên sáng giá nhờ lợi thế cạnh tranh về giá thành và khả năng cung ứng linh hoạt. Đặc biệt, các ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đang trở thành đòn bẩy quan trọng giúp sản phẩm Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường châu Âu.
Cá tra Việt Nam lập kỳ tích chất lượng, mở rộng thị phần tại 140 quốc giaHiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam đưa ra dự báo lạc quan rằng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 có thể đạt mức 2,3 tỷ USD, tương đương mức tăng trưởng 5%. Ngay cả trong kịch bản thận trọng nhất, con số này vẫn sẽ duy trì ổn định quanh mốc 2,1 đến 2,2 tỷ USD. Mặc dù quý đầu năm 2026 có thể chịu áp lực từ các chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ, nhưng sức cầu được kỳ vọng sẽ bật tăng mạnh mẽ từ quý II khi hiệu ứng thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng trở nên rõ rệt hơn.
Siết chặt chất lượng, giảm tỷ lệ vi phạm xuống mức kỷ lục
Một trong những yếu tố then chốt giúp ngành cá tra giữ vững vị thế là sự cải thiện vượt bậc trong công tác kiểm soát an toàn thực phẩm. Ông Võ Quốc Văn, đại diện Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết quy trình kiểm soát hiện nay đã được đồng bộ hóa toàn diện từ khâu nuôi trồng, thu hoạch cho đến chế biến sâu.
Số liệu giám sát thực tế tại 34 vùng nuôi trọng điểm thuộc 11 tỉnh thành phố cho thấy một bước tiến đáng kể về chất lượng. Nếu như năm 2020, tỷ lệ vi phạm các chỉ tiêu an toàn thực phẩm ở mức 1,7% thì đến 11 tháng của năm 2025, con số này đã giảm sâu xuống chỉ còn 0,29%. Các chỉ tiêu được kiểm soát nghiêm ngặt bao gồm dư lượng chất kích thích tăng trưởng, kháng sinh cấm, kim loại nặng và thuốc thú y thủy sản.
Hệ thống hạ tầng chế biến cũng đang được củng cố mạnh mẽ với 183 cơ sở đủ điều kiện xuất khẩu sang các thị trường khó tính nhất như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc và Brazil. Sản phẩm cá tra Việt Nam hiện đã hiện diện tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. Ông Văn đề nghị các địa phương cần tiếp tục rà soát cấp mã số vùng nuôi, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm về kinh doanh và sử dụng hóa chất cấm để bảo vệ uy tín thương hiệu quốc gia.
Chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị là chìa khóa
Tại thủ phủ nông nghiệp Đồng Bằng Sông Cửu Long, tư duy sản xuất đang có sự chuyển dịch rõ rệt từ kinh nghiệm truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. Ông Vũ Ngọc Tuấn thuộc Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thông tin rằng hệ thống bản đồ số của Hiệp hội Cá tra Việt Nam đã số hóa thành công hơn 1.800 ha diện tích mặt nước. Công nghệ này cho phép giám sát môi trường nuôi 24/7, giúp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và tối ưu hóa chi phí đầu vào.
Chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030 của ngành thủy sản xác định dữ liệu là tài nguyên và công nghệ là động lực chính, với mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 10% GDP nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang lên kế hoạch phối hợp với các địa phương đào tạo kỹ năng số đại trà cho nông dân, đồng thời xây dựng sàn giao dịch thủy sản quốc gia để kết nối trực tiếp người bán và người mua quốc tế, cắt giảm tối đa các khâu trung gian không cần thiết.
Bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thành phố Cần Thơ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết. Việc này không chỉ đảm bảo truy xuất nguồn gốc mà còn tạo điều kiện phát triển các dòng sản phẩm giá trị gia tăng như thực phẩm tẩm bột, sản phẩm nấu liền (RTE) phục vụ phân khúc bán lẻ hiện đại. Sự kết hợp giữa công nghệ cao và quy trình canh tác bền vững như ASC, BAP, GlobalGAP sẽ là tấm khiên vững chắc giúp ngành hàng tỷ đô này vượt qua các rào cản kỹ thuật phi thuế quan trong tương lai.
