Cử nhân điều dưỡng Bùi Thế Hưng - Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8 cho biết với người chạy thận nhân tạo, việc chăm sóc sức khỏe không chỉ diễn ra trong những giờ lọc máu tại bệnh viện mà còn tiếp tục trong sinh hoạt hằng ngày. Từ lượng nước uống, chế độ ăn đến cách bảo vệ đường vào mạch máu đều cần được thực hiện đúng để hỗ trợ quá trình điều trị.
Theo đó, khoảng thời gian giữa hai lần chạy thận là lúc người bệnh cần đặc biệt chủ động theo dõi cơ thể. Người chạy thận nhân tạo đặc biệt chú ý 3 vấn đề quan trọng nhất gồm: kiểm soát dịch, bảo vệ đường vào mạch máu và phòng tăng kali máu.
Kiểm soát cân nặng, lượng nước
Khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, cơ thể mất khả năng đào thải nước hiệu quả. Lượng dịch dư thừa có thể gây phù, tăng huyết áp, nặng hơn là phù phổi cấp, khiến người bệnh suy hô hấp và có thể đe dọa tính mạng.
Người bệnh cần theo dõi cân nặng thường xuyên. Mức tăng cân giữa hai lần lọc không nên vượt quá 5% trọng lượng khô. Ví dụ, người có trọng lượng khô 50 kg không nên tăng quá khoảng 2,5 kg giữa hai lần lọc.
Lượng chất lỏng đưa vào cơ thể cần tính cả nước uống, canh, sữa, nước hoa quả và các loại đồ uống khác. Lượng dịch cụ thể phụ thuộc vào lượng nước tiểu và tình trạng từng người, do bác sĩ điều trị hướng dẫn.
Để giảm cảm giác khát, người bệnh có thể ngậm một viên đá nhỏ, súc miệng bằng nước lạnh hoặc nhai kẹo cao su không đường thay vì uống thêm nhiều nước.
Bảo vệ “đường sinh mệnh” để lọc máu
Đường vào mạch máu, thường là cầu tay (AVF, AVG) hoặc catheter, là nơi đưa máu ra khỏi cơ thể để lọc rồi trả lại cơ thể. Nếu đường vào này bị hẹp, tắc hoặc nhiễm trùng, quá trình lọc máu có thể bị gián đoạn.
Bệnh nhân chạy thận nhân tạo phải ghi nhớ những lưu ý để tránh biến chứng (Ảnh: BVCC)
Với người có cầu tay, cần kiểm tra cảm giác rung tại vị trí này hằng ngày. Bình thường, người bệnh có thể cảm nhận được sự rung nhẹ, liên tục như tiếng “vù vù” dưới da. Nếu cầu tay đột ngột mất rung hoặc chỉ còn cảm giác đập như mạch bình thường, cần đến bệnh viện ngay để kiểm tra nguy cơ hẹp hoặc tắc mạch.
Người bệnh tuyệt đối không đo huyết áp, lấy máu, tiêm truyền hoặc mang vác nặng bằng bên tay có cầu tay. Đồng thời tránh để quần áo hoặc vật dụng chèn ép lên vị trí này.
Với catheter, cần giữ vị trí đặt catheter sạch, khô và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc, thay băng của nhân viên y tế.
Cảnh giác với “sát thủ thầm lặng” kali
Tăng kali máu là biến chứng đặc biệt nguy hiểm ở người suy thận. Khi thận không thể đào thải kali, nồng độ chất điện giải này tăng cao có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động điện của tim, gây rối loạn nhịp, thậm chí ngừng tim đột ngột.
Các biểu hiện cảnh báo có thể gồm chân tay bủn rủn, yếu cơ, tê bì quanh môi hoặc đầu ngón tay, nhịp tim chậm, cảm giác tim bỏ nhịp. Tuy nhiên, tình trạng này đôi khi diễn biến âm thầm nên người bệnh cần xét nghiệm định kỳ và tuân thủ chế độ ăn được bác sĩ hướng dẫn.
Một số thực phẩm giàu kali như chuối, thanh long, sầu riêng, mít, hoa quả sấy, nước dừa... có thể cần hạn chế tùy tình trạng bệnh. Người bệnh không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng cực đoan mà cần được nhân viên y tế tư vấn cụ thể.
Với rau xanh, trong trường hợp được chỉ định hạn chế kali, người bệnh có thể cắt nhỏ, ngâm và luộc bỏ nước trước khi ăn để giảm lượng kali. Không nên sử dụng nước luộc rau để nấu canh nếu đang phải kiểm soát kali.
5 dấu hiệu báo động đỏ phải đến bệnh viện ngay
Theo CNĐD Bùi Thế Hưng, Khoa Nội Thận Khớp, Bệnh viện 19-8, khi thấy các dấu hiệu bất thường sau cần tới bệnh viện để tránh biến chứng:
Thứ nhất là khó thở cấp tính: Dữ dội nhất là khi nằm thấp đầu, phải ngồi dậy để thở.
Thứ hai, đau thắt ngực: Nặng ngực, cảm giác tim đập hỗn loạn hoặc bỏ nhịp.
Thứ ba, nhiễm trùng: Vị trí “cầu tay” hoặc catheter bị sưng, nóng, đỏ, đau hoặc rỉ mủ.
Thứ tư, mất Rung Miu: Không còn cảm giác vù vù khi sờ vào “cầu tay”.
Thứ năm, tăng cân quá nhanh: Tăng cân đột ngột trong vài ngày kèm phù rõ ở mặt và hai chân.
