Tổng lãnh sự Cuba tại TP.HCM Mauricio Alejandro Martínez Duque cùng các cựu du học sinh Việt Nam tại Cuba - Ảnh: THANH HIỆP
Dòng chảy trí thức liên tục suốt hơn 65 năm đó đã trở thành "sợi chỉ đỏ" gắn kết các thế hệ thanh niên Việt Nam với di sản lịch sử của Chủ tịch Cuba Fidel Castro.
Nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh lãnh tụ Cuba Fidel Castro (13-8-1926), Tuổi Trẻ cùng Tổng lãnh sự Cuba tại TP.HCM Mauricio Duque và các thế hệ du học sinh Việt Nam ôn lại những kỷ niệm về lãnh tụ Fidel Castro và đất nước Cuba.
Lưng áo đẫm mồ hôi của Fidel Castro
Nhân dân Việt Nam luôn ghi nhớ câu nói nổi tiếng: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” cùng hình ảnh vị Tổng Tư lệnh của Cách mạng Cuba cũng là Nguyên thủ quốc gia nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến thăm vùng giải phóng Quảng Trị vào tháng 9-1973. Trong ảnh: Thủ tướng Cuba Fidel Castro cùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong cuộc mít tinh của nhân dân Quảng Trị chào mừng đoàn đến thăm vùng Giải phóng miền Nam Việt Nam, ngày 15-9-1973 - Ảnh: TTXVN
Lãnh tụ Cuba Fidel Castro đứng giữa nhóm sinh viên Việt Nam trên cánh đồng mía năm 1967, năm được Cuba đặt tên là năm "Việt Nam anh hùng" - Ảnh: Tư liệu
Dù đã gần 80 tuổi, PGS.TS Bùi Xuân An, nguyên giảng viên Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM, vẫn nhớ mồn một những ngày mười tám, đôi mươi học tập tại đất nước Cuba xa xôi.
Trong ký ức ông, sinh viên Việt Nam sang Cuba học tập rất được người bản xứ yêu quý. Tình cảm ấy vừa xuất phát từ lòng ngưỡng mộ của người Cuba dành cho dân tộc Việt Nam, vừa được tiếp thêm lửa từ các lãnh đạo Cuba, đặc biệt là lãnh tụ Fidel Castro - người luôn xem Việt Nam trong trái tim mình.
Điều khiến ông nhớ nhất là lần hiếm hoi được gặp lãnh tụ cách mạng Cuba. Khi đó cả nước Cuba đang thực hiện chiến dịch "10 triệu tấn đường". Cứ đến đợt, mỗi ngày Chủ nhật mọi người lại ra ruộng chặt mía. Không chỉ sinh viên mà cả lãnh đạo đất nước cũng tham gia.
Hôm đó, sau khi chặt mía xong, ông cùng bạn bè được báo tin Chủ tịch Fidel đang chặt mía ở ruộng bên cạnh và họ được phép sang thăm. Tức thì, tất cả bỏ hết dao rồi lao sang bên đó.
PGS.TS Bùi Xuân An (phải) bồi hồi kể lại kỷ niệm được chạm vào lưng áo của Chủ tịch Fidel Castro - Ảnh: THANH HIỆP
Ông xúc động kể lại: "Tình cảm giống như đối với người cha mình vậy. Tôi chạy nhanh lắm, có lẽ là người đến nơi đầu tiên. Tôi là người đầu tiên chạm được vào lưng áo ông đang ướt đẫm mồ hôi từ trên xuống dưới. Cảm giác xúc động ấy theo tôi cho đến tận bây giờ".
Ông An cho biết cách làm việc của vị lãnh tụ Cuba đã thấm vào nếp sống của ông, nên lứa lưu học sinh khi ấy đã làm là làm hết mình. "Điều đó theo chúng tôi đến tận bây giờ, khi về nước rồi", ông khẳng định.
Sự ưu ái người Việt của người dân Cuba
Bà Thái Bích Anh "trẻ lại" khi kể về những câu chuyện ngày mười tám, đôi mươi ở Cuba - Ảnh: THANH HIỆP
Bà Thái Bích Anh, du học sinh cùng khóa 1968 với ông An, cũng lưu giữ nhiều kỷ niệm đẹp cùng những người bạn Cuba. Bà trân trọng nhớ cách người Cuba ngày ấy gọi bà bằng danh xưng trìu mến "Chinita", rồi đến khi biết bà là người Việt Nam thì họ càng yêu quý.
Bà cười tươi, hào hứng kể về những ngày 18 tuổi, được các bạn Cuba dẫn đi ăn kem ở các quán yêu thích và các bạn giành nhau trả tiền.
"Hồi đó cô ở ký túc xá Efeytercera, tận tầng 11. Khi ấy không có điện, các cô phải xách nước từ dưới đất lên. Mỗi lần xách như thế, nếu có bạn Cuba nào biết, họ xách giùm lên tận phòng. Mỗi lần xuống ăn cơm, người Cuba thấy các cô cầm đĩa ra là bao giờ cũng cho thêm. Cá thì cho thêm một miếng, bánh mì cũng cho thêm một cái", bà kể.
Bức tranh tường về Việt Nam được các bạn sinh viên Trường đại học Y khoa Mỹ Latin phối hợp cùng du học sinh Việt Nam thực hiện - Ảnh: NVCC
Tình cảm to lớn người Cuba dành cho người Việt được giữ nguyên sau 60 năm. Bạn Đặng Quỳnh Anh, vừa tốt nghiệp ĐH La Habana hồi đầu năm nay, chia sẻ vẫn cảm nhận được ở người Cuba sự ưu ái dành cho người Việt hơn bạn bè ngoại quốc khác.
Bạn chia sẻ: "Khi người Cuba biết mình là người Việt Nam, người ta cực kỳ quý mình. Mặc dù có thể còn khó khăn nhưng người ta vẫn luôn sẵn sàng giúp đỡ mình, hỗ trợ những gì mình thiếu, một cách chủ động, chứ không cần mình phải đòi hỏi hay nhờ".
Một trong những kỷ niệm đáng nhớ của Quỳnh Anh là lần cùng các bạn trẻ Việt tổ chức chương trình hiến máu tình nguyện ở Trường đại học Y học Mỹ Latin (ELAM). Khi ấy, các bạn được nhà trường ưu ái, trao cho một mặt bằng rộng lớn để phục vụ công tác tổ chức.
Theo Quỳnh Anh, những sự hỗ trợ ngày hôm ấy vượt xa những hỗ trợ thông thường cho các cộng đồng sinh viên ngoại quốc.
"Mình nghĩ di sản phi vật thể mà Chủ tịch Fidel để lại giữa hai nước Việt Nam - Cuba chính là một sự gắn kết ngoại giao khá bền chặt", Quỳnh Anh khẳng định.
Trao cơ hội lớn cho Việt Nam
Tổng tư lệnh Fidel Castro cùng các thanh niên Việt Nam sang học tập tại Cuba, năm 1967
Không chỉ kỷ niệm thời đi học, đất nước Cuba xa xôi còn dành cho các lứa du học sinh nhiều cơ hội là bước ngoặt cuộc đời.
Ông An kể ngày đó ông đi học theo tiêu chuẩn dành cho Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam, để sau này về xây dựng đất nước. Phía Cuba khẳng định miền Nam cần phát triển nông nghiệp, mà Cuba khi ấy lại có nền nông nghiệp rất tiên tiến. Lớp du học sinh năm ấy vì thế đăng ký học nông nghiệp rất nhiều, tận 40 người.
Trong suốt quá trình học, ông được nhà trường cấp cho một lượng lớn sách vở, đều là những kiến thức, kinh nghiệm mới từ khắp nơi trên thế giới. Khi về nước, ông làm ở nông trường 3 năm rồi về giảng dạy tại Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM. Nhờ đó, sinh viên ngành nông nghiệp đã học được rất nhiều.
"Hồi đó ở miền Nam, tất cả giống heo, gà, bò, kỹ thuật gieo tinh nhân tạo, các loại cây trồng đều nhập từ Cuba về. Họ cho không, không phải mua. Sau giải phóng, đàn bò, đàn heo giống của mình thuộc loại tốt nhất thế giới, vì Cuba đã cho những giống tốt nhất", ông An chia sẻ.
Bà Thái Bích Anh
Cô học ở Cuba. Con trai cô cũng đã học ở Cuba. Cô nghĩ cháu nội của mình sau này cũng có thể đi học Cuba! Nếu vậy thì nhà cô sẽ có ba thế hệ học ở Cuba!
Với bà Bích Anh, sau khi về nước, bà từng có thời gian làm ở Tổng lãnh sự quán Cuba tại TP.HCM. Sau này con trai bà cũng học bên Cuba, nhờ đó bây giờ làm hướng dẫn viên tiếng Tây Ban Nha và có cuộc sống ổn định.
"Cô nghĩ cháu nội của mình sau này cũng có thể đi học Cuba. Nếu vậy thì nhà cô sẽ có ba thế hệ học ở Cuba! Cô rất tự hào được học ở Cuba, được đồng cam cộng khổ với Cuba", cô hào hứng bày tỏ.
Duyên lành La Habana
Vợ chồng anh Trần Thanh Duy và chị Đào Ngọc Lê cùng sang Cuba học từ năm 2013, gặp nhau rồi nên duyên vợ chồng - Ảnh: THANH HIỆP, NVCC
Không chỉ kiến thức, Cuba còn là nơi se nên những chuyện tình đẹp. Năm 2013, chị Đào Ngọc Lê và anh Trần Thanh Duy lần lượt vượt đại dương, đến La Habana học tập. Ở nơi đất khách quê người, cả hai đã nảy sinh tình cảm rồi nên duyên vợ chồng.
Anh Duy kể: "Việc hai người gặp nhau đúng là cái duyên, tại vì Duy là người Sài Gòn còn Lê là người Hà Nội. Lần đầu tiên gặp nhau là tại sân bay. Ngày đó Lê tới trước Duy hai tháng, nên Lê cùng các bạn sinh viên ra đón nhóm của Duy. Cả hai gặp nhau ở Cuba rồi nảy sinh tình cảm. Bây giờ đã có hai con, cả hai đều làm việc liên quan đến Cuba. Nếu như không có Cuba thì chắc chắn hai người không gặp nhau, nên coi như Duy "mắc nợ" Cuba rồi".
Người dân Cuba xuống đường tiễn biệt lãnh tụ Fidel Castro lần cuối, trước khi tro cốt của ông được đưa về nơi an nghỉ cuối cùng ở Santiago de Cuba - Ảnh: AFP
Anh Duy và chị Lê ở Cuba ngay thời gian lãnh tụ Fidel Castro qua đời. Anh chị nhớ mãi những ngày tháng ấy, khi hàng chục kilomet người dân Cuba không quản nắng mưa xếp hàng hướng về quảng trường Cách mạng José Martí để từ biệt lãnh tụ lần cuối.
Sau đó Cuba quyết định đưa tro cốt của Chủ tịch Fidel đi ngược hành trình đoàn quân cách mạng năm 1959, từ La Habana về Santiago de Cuba. Suốt dọc đường, người dân các tỉnh đứng đợi hai bên đường để tiễn biệt lãnh tụ.
Trên con đường tái hiện hành trình lịch sử đó, người dân luôn hô vang "Yo soy Fidel" - "Tôi chính là Fidel".
"Tôi nghĩ trong tâm thức người Cuba, Chủ tịch Fidel luôn là nhân vật vĩ đại, không gì thay thế được. Lý tưởng của ông sẽ luôn ở trong trái tim họ", chị Lê chia sẻ.
Tình anh em phi biên giới
PGS.TS Bùi Văn An trong chuyến thăm những người bạn cũ ở Cuba hồi năm 2022. Tại đây, ông và các bạn đã tổ chức buổi tiệc đoàn viên với khẩu hiệu "Chào mừng những người bạn Việt Nam" - Ảnh: NVCC
Gần 80 tuổi, xa cách 60 năm và nửa vòng Trái đất không khiến ông An, bà Bích Anh quên đi những người bạn Cuba.
Ông An cho biết năm 2022, ông cùng gia đình bay sang Cuba thăm lại bạn bè cũ. Ông cùng vợ không ở khách sạn mà ở nhà một người bạn.
Tại đây, những người bạn cũ đã tổ chức một cuộc "encuentro" - cuộc gặp gỡ giữa những người bạn Việt Nam - Cuba sau hơn 60 năm. Dù tình hình còn nhiều khó khăn, tuổi tác đã cao, nhiều người bạn của ông vẫn lặn lội đi xe buýt từ Matanzas lên La Habana gặp vợ chồng ông, mất cả ngày đi đường.
Vì tình cảm ấy, bên cạnh các chương trình chính thức do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể phát động, các cựu lưu học sinh cũng có hoạt động quyên góp riêng, cụ thể hơn để giúp đỡ các bạn Cuba trong giai đoạn khó khăn.
Trước đây khi Việt Nam khó khăn trong chiến tranh, Cuba sẵn sàng giúp mình tất cả, không tính toán gì cả. Bây giờ khi Cuba khó khăn về kinh tế, Việt Nam cũng giúp lại. Đó là tình cảm phi biên giới, tình anh em không giới hạn.
PGS. TS Bùi Xuân An
"Tình cảm giữa Việt Nam và Cuba gần như không có biên giới, hai nước giống như một. Trước đây khi Việt Nam khó khăn trong chiến tranh, Cuba sẵn sàng giúp mình tất cả, không tính toán gì cả. Bây giờ khi Cuba khó khăn về kinh tế, Việt Nam cũng giúp lại. Đó là tình cảm phi biên giới, tình anh em không giới hạn", ông An xúc động nhấn mạnh.
Trước thông tin các doanh nghiệp Việt Nam đang hỗ trợ Cuba nâng cao năng suất trồng lúa, các cựu lưu học sinh không giấu sự vui mừng. Bà Bích Anh chia sẻ: "Cô rất phấn khởi khi nghe các kỹ sư Việt Nam mang lúa của mình sang trồng ở Cuba. Lúc đầu chỉ 4 tấn/ha, bây giờ nghe nói lên tới 8, 9 tấn. Cô mừng lắm. Nếu được đi Cuba để cấy lúa thì cô cũng đi!".
Những người bạn Cuba của chị Lê cũng không khỏi bất ngờ khi biết Việt Nam đang có những chương trình tích cực hỗ trợ đất nước anh em: "Đợt vừa rồi, Việt Nam kêu gọi quyên góp xây hệ thống điện năng lượng mặt trời cho Cuba. Các bạn cùng lớp cũ của tôi cũng nhắn tin hỏi thăm. Họ khá bất ngờ, không nghĩ Việt Nam sẽ hỗ trợ Cuba đến vậy và rất mong chờ ngày các tấm pin năng lượng mặt trời đó giúp được người dân Cuba trong tình cảnh hiện nay".
Bà Thái Bích Anh
Cô rất phấn khởi khi nghe các kỹ sư Việt Nam mang lúa của mình sang trồng ở Cuba. Lúc đầu chỉ 4 tấn/ha, bây giờ nghe nói lên tới 8, 9 tấn. Cô mừng lắm. Nếu được đi Cuba để cấy lúa thì cô cũng đi!
Nhớ mãi lãnh tụ Fidel Castro
Tổng lãnh sự Cuba Mauricio Alejandro Martínez Duque bên ảnh phục chế màu Chủ tịch Fidel Castro đến thăm chiến trường Quảng Trị năm 1973 - Ảnh: THANH HIỆP
Nhớ về lãnh tụ của mình, Tổng lãnh sự Cuba Mauricio Duque khẳng định Chủ tịch Fidel Castro Ruz đã đi vào lịch sử nhân loại như một con người chính trực, cách mạng, yêu nước, trở thành hình tượng bất tử của người dân Cuba.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông nhớ mãi lần cuối gặp lãnh tụ Fidel, vào tháng 5-2024. Lần ấy, người dân Cuba được triệu tập tới quảng trường Cách mạng José Martí, nơi ông Fidel đã đọc một bản tuyên bố lịch sử.
Sau khi sự kiện kết thúc, nhóm của ông chờ Chủ tịch Fidel tại Phòng Lễ tân của quảng trường. Khi bước ra, ông Fidel tiến về phía nhóm quần chúng và có vài trao đổi ngắn cùng họ.
Ông Duque kể: "Tôi đã nói với Người: "Thưa Lãnh tụ, Người hãy giữ gìn sức khỏe". Với sự ân cần, trìu mến của một người cha, Người đặt tay lên đầu tôi và nói: "Cháu đừng lo, ta biết chăm sóc sức khỏe của mình".
Đó thực sự là những phút giây rất quan trọng đối với cuộc đời tôi. Tôi luôn gìn giữ đó như một trong những kỷ niệm lớn nhất về Lãnh tụ Fidel".
Tổng lãnh sự Cuba khẳng định đối với mỗi cán bộ Bộ Ngoại giao Cuba, dấu ấn và di sản của Lãnh tụ Fidel Castro Ruz nhắc nhở mỗi người tiếp tục gìn giữ tình hữu nghị anh em và tình đoàn kết tốt đẹp giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân Cuba.
