Tháng 5 năm nay đang trở thành khoảng thời gian đầy sóng gió với cộng đồng kinh doanh trực tuyến tại Việt Nam. Hàng loạt chính sách thu phí mới được các nền tảng áp dụng đã trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh của người bán. Trước làn sóng phản ứng ngày càng lớn từ thị trường, cơ quan quản lý nhà nước không thể tiếp tục đứng ngoài cuộc.
Cuộc đối thoại về lằn ranh của luật cạnh tranh
Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh quốc gia Trịnh Anh Tuấn vừa xác nhận đơn vị này đã phát đi giấy mời làm việc gửi đến đại diện hai nền tảng mua sắm trực tuyến lớn nhất hiện nay là Shopee và TikTok. Cuộc gặp dự kiến diễn ra vào ngày 26 tháng 5 nhằm làm rõ những rủi ro từ việc áp dụng các chính sách phí mới đối với người bán hàng. Động thái này không diễn ra đột ngột mà là hệ quả từ hàng loạt phản ánh của thị trường trong thời gian qua.
Thực tế trước đó vài ngày, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã có văn bản yêu cầu các doanh nghiệp liên quan cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ công tác giám sát tuân thủ luật pháp về cạnh tranh. Các nền tảng mua sắm trực tuyến đang nắm giữ lượng người dùng khổng lồ, mọi quyết định điều chỉnh phí của họ đều tác động dây chuyền đến cả hệ sinh thái kinh tế số.
Đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thẳng thắn chia sẻ quan điểm về vấn đề này. Cơ quan quản lý hiểu rằng việc xây dựng giá dịch vụ là quyền của doanh nghiệp vận hành theo cơ chế thị trường. Dù vậy, các nền tảng vẫn phải đặt trong khuôn khổ của luật cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Mọi sự thay đổi liên quan đến chi phí vận hành gian hàng, quảng bá sản phẩm hay logistics đều phải được công khai minh bạch và có lộ trình, tránh gây sốc cho các chủ thể tham gia kinh doanh.
Sản thương mại điện tử Shopee liên tục tăng phíGánh nặng chi phí và hiệu ứng domino lên giá cả
Những lo ngại của cơ quan quản lý hoàn toàn có cơ sở khi nhìn vào thực tế biểu phí đang được áp dụng. Kể từ ngày 23 tháng 5, Shopee Việt Nam đã bắt đầu điều chỉnh mức thu cố định trên nhiều nhóm sản phẩm trọng điểm. Các mặt hàng thuộc ngành sức khỏe và sắc đẹp phải gánh thêm khoảng 3%, đẩy tổng mức phí lên tới 16% đến 17%. Nhóm phụ kiện điện tử dân dụng như cáp sạc hay ốp lưng cũng không thoát khỏi vòng xoáy khi bị áp mức thu 15%, tăng khoảng 4% so với trước đó.
Không dừng lại ở một nền tảng, làn sóng tăng phí lan rộng ra toàn thị trường. TikTok Shop cũng đã lặng lẽ thiết lập mặt bằng chiết khấu mới từ đầu tháng 5. Những nhà bán hàng thời trang hiện phải cắt lại 16,1% doanh thu thay vì 14,6% như trước. Khắc nghiệt hơn, nhóm sản phẩm dành cho mẹ và bé chứng kiến mức phí nhảy vọt từ 14,5% lên chạm ngưỡng 17,8%.
Hệ lụy của những con số này không chỉ dừng lại ở bài toán lỗ lãi của tiểu thương. Khi chi phí duy trì trên sàn vượt quá sức chịu đựng, các doanh nghiệp vừa và nhỏ buộc phải chọn một trong hai con đường là rời bỏ nền tảng hoặc tăng giá bán lẻ. Dù chọn cách nào, người tiêu dùng cuối cùng vẫn là đối tượng chịu thiệt thòi khi môi trường mua sắm mất đi tính cạnh tranh về giá trị thực.
Quyền lực định đoạt của những gã khổng lồ
Câu chuyện tăng phí không đơn thuần là bài toán doanh thu của các sàn, nó phản ánh rõ nét quyền lực chi phối của những nền tảng đang dẫn dắt thị trường. Dữ liệu từ Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam và hệ thống đo lường Metric vẽ lên một bức tranh khổng lồ về không gian mua sắm trực tuyến. Tổng giá trị giao dịch B2C tại Việt Nam trong năm tới ước tính đạt 31 đến 32 tỷ USD, duy trì tốc độ tăng trưởng 25% đến 27%.
Động lực của thị trường được chắp cánh bởi tỷ lệ người dùng internet cao và làn sóng mua sắm kết hợp giải trí qua các video ngắn. Trong một sân chơi có quy mô lên tới gần 40 tỷ USD, Shopee và TikTok đang vững vàng ở những vị trí dẫn đầu, bỏ xa các đối thủ xếp sau. Sự thống trị thị phần mang lại cho họ quyền lực mềm để thiết lập luật chơi, bao gồm cả việc ấn định các mức phí dịch vụ.
Sự can thiệp kịp thời của Bộ Công thương lúc này được xem là một liều thuốc thử cần thiết. Nó không nhằm mục đích can thiệp thô bạo vào hoạt động kinh doanh, mà để thiết lập lại thế cân bằng, đảm bảo một môi trường nơi các doanh nghiệp nhỏ vẫn có không gian sinh tồn và người tiêu dùng không phải gánh chịu những chi phí vô lý từ thế độc quyền của các ông lớn công nghệ.
